Shuncha moʻʼjizalarga qaramay Musoga qarata: “Ey Muso, faqat bir xil taomga sabr qilib, toqat qilolmaymiz. Biz uchun Robbingga duo qilib soʻra, endi U bizga Yer undirib chiqaradigan narsalardan ham, yaʼni sabzavot, bodring, sarimsoq, mosh, piyoz kabilarni chiqarib bersin”, – deganlaringizni eslanglar. Shunda Muso qavmiga qarab: “Xayrli boʻlgan narsani past narsaga almashtirishni xohlaysizlarmi?! Unda, har qanday bir shaharga tushing u yerda shundoq ham siz soʻragan narsalaringiz bor!” – degan edi. Bani Isrol avlodlarining bu qilmishlari uchun ularga xorlik va zorlik tamg‘asi urildi hamda Allohning g‘azabiga duchor boʻldilar. Bunga esa, Allohning oyatlarini inkor qilganlari va payg‘ambarlarni nohaq oʻldirganlari sabab boʻldi. Yana bir sababi esa, ularning isyon qilganlari va haddan oshganlari edi.

Ey moʻminlar yoki sizlar ham xuddi ilgari yahudiylar tarafidan Muso payg‘ambar soʻroqqa tutilganidek payg‘ambaringizni boʻlmag‘ur savollarga tutishni xohlaysizlarmi? Bilib qoʻying, kim iymonni kufrga almashtirsa, shubhasiz, u toʻg‘ri yoʻldan adashgan boʻladi.

Ey moʻminlar yoki sizlar ham xuddi ilgari yahudiylar tarafidan Muso payg‘ambar soʻroqqa tutilganidek payg‘ambaringizni boʻlmag‘ur savollarga tutishni xohlaysizlarmi? Bilib qoʻying, kim iymonni kufrga almashtirsa, shubhasiz, u toʻg‘ri yoʻldan adashgan boʻladi.

Ey Rasulim, shubhasiz, Biz sizni haq boʻlgan din bilan jannat bilan xushxabar beruvchi va oxirat azobidan ogohlantiruvchi qilib yubordik. Hamda siz doʻzax ahlining qilmishlari uchun masʼul boʻlmaysiz.

Ular allaqachon oʻtib ketgan ummatlardir. Ularning qilgan yaxshiyu yomon ishlari oʻzlariga, sizning ham qilgan ishlaringiz oʻzingizgadir. Sizlar ularning qilgan amallari boʻyicha masʼul emassizlar.

Ular allaqachon oʻtib ketgan ummatlardir. Ularning qilgan yaxshiyu yomon ishlari oʻzlariga, sizlarning ham qilgan ishlaringiz oʻzingizgadir. Sizlar ular qilgan ishlar boʻyicha soʻralmaysizlar.

Yaxshilik ibodatlarda taraf tortishib yuzingizni sharq yoki g‘arb tomonga burishingizdan iborat emas. Balki yaxshilikning belgisi, Allohga, oxirat kuniga, maloikalarga, kitoblarga, payg‘ambarlarga iymon keltirgan hamda oʻzi u molni yaxshi koʻrishiga qaramay, mol-dunyosidan qarindoshlariga, yetim-esirlarga, miskinlarga, musofirlarga, tilanchilarga va qul ozod qilish uchun beradigan, namozni toʻliq ado etib, zakotni berib yuradigan kimsalarda namoyondir. Shuningdek, yana yaxshilikning namunasi ahd qilganda ahdiga vafo qiluvchilar, mashaqqatli va dardli kunlarda hamda jangu jadaldagi qiyinchilik onlarida sabr-toqat qiluvchi kimsalarda bilinadi. Ana shunday kimsalar iymonda sodiq boʻlganlar va aynan oʻshalar Allohdan qoʻrquvchi taqvodorlardir.

Ey Rasulim, bandalarim sizdan Men haqimda soʻrasalar shuni bilsinlarki, albatta, Men ularga juda yaqinman. Menga duo qilgan payt, duo qiluvchining duosini ijobat qilaman. Bas, mening ham chaqiriqlarimga javob berib, amrlarimga itoat qilsinlar va Menga iymon keltirsinlar. Shoyad, shunda toʻg‘ri yoʻlni topib ketsalar.

Sizdan yangi chiqqan oylar haqida soʻrashadi. Ularga: “U oy odamlar uchun yil hisoblari va haj vaqtini belgilashga oʻlchovdir”, – deb ayting. Kaʼba ziyoratidan qaytishda uylaringizning orqa tomonidan kirib kelishingiz yaxshi ish emas, kim Allohdan qoʻrqsa oʻsha yaxshi ishdir. Demak, uylarga eshiklaridan kirib boringlar va Allohdan qoʻrqinglar. Shoyad, shunda najot topsangizlar.

Ey Muhammad, bani Isroil avlodlaridan, ularga oldin qanchadan-qancha ochiq-oydin oyat va moʻʼjizalar berganimizni soʻrang. Kimki Allohning neʼmati kelganidan keyin uni kufrga oʻzgartirsa, bas, shubhasiz, Alloh jazosi qattiq boʻlgan Zotdir.

Ey Muhammad, sizdan nimalarni va kimlarga ehson qilishni soʻraydilar. Ularga: “Nimaiki ehson qilsangizlar, ota-ona, qarindoshlar, yetim-yesirlar, miskinlar va musofirlarga qilinglar. Yaxshi ishlardan nimaiki qilsangiz, albatta, Alloh uni bilib turuvchidir”, – deb ayting.

Ey Muhammad, sizdan urush harom qilingan oyda jang qilishning hukmi haqida soʻraydilar. Ularga: “U oyda jang qilish katta gunohdir”, – deb javob bering. Biroq odamlarni Alloh yoʻlidan toʻsish, Uni inkor qilish, odamlarni Masjid ul-Haromga borishiga toʻsqinlik qilish va aholisini u yerdan quvib chiqarish Alloh nazdida kattaroq gunohdir. Fitna chiqarish urush qilishdan koʻra kattaroq gunohdir. Kofirlarning qoʻlidan kelsa edi, sizlarni to haq diningizdan qaytarguncha, jang qilaverardilar. Bordi-yu sizlardan kimki dinidan qaytib, kofir holida oʻlib ketsa, ana oʻshalarning dunyo va oxiratdagi amallari behuda ketgan boʻladi. Ular doʻzax egalaridir hamda ular u yerda mangu qoluvchilardir.

Ey Rasulim, sizdan mast qiluvchi ichkilik va qimor oʻynash haqida soʻraydilar. Ularga: “U ikki narsada katta gunoh va shu bilan birga, odamlar uchun baʼzi manfaatlar ham bor. Lekin u ikkisining gunohi foydasidan koʻra kattaroqdir”, – deb ayting. Sizdan yana nimalarni ehson qilishni soʻraydilar. Ularga: “Ehtiyojingizdan ortganini ehson qiling”, – deb javob bering. Shu tariqa, Alloh sizlarga dunyo va oxirat haqida tafakkur qilishingiz uchun Oʻz oyatlarini bayon qilib boradi.

Ey Rasulim, sizdan mast qiluvchi ichkilik va qimor oʻynash haqida soʻraydilar. Ularga: “U ikki narsada katta gunoh va shu bilan birga, odamlar uchun baʼzi manfaatlar ham bor. Lekin u ikkisining gunohi foydasidan koʻra kattaroqdir”, – deb ayting. Sizdan yana nimalarni ehson qilishni soʻraydilar. Ularga: “Ehtiyojingizdan ortganini ehson qiling”, – deb javob bering. Shu tariqa, Alloh sizlarga dunyo va oxirat haqida tafakkur qilishingiz uchun Oʻz oyatlarini bayon qilib boradi.

Dunyo va oxirat haqida tafakkur qilishingiz uchun Alloh sizlarga oʻz oyatlarini bayon etadi. Ey Muhammad, sizdan yetimlar haqida soʻraydilar, ularga: “Ularni turmushlarini yaxshilash xayrli ishdir”, – deb ayting. Agar ularni orangizga qoʻshsangiz, ular sizning dindagi qardoshlaringizdir. Alloh buzg‘unchi bilan xayrsevarning farqini biladi. Alloh agar istasa sizlarni qiyinchilikka solib qoʻyar edi. Shubhasiz, Alloh izzati ulug‘ – Aziz va hikmat egasi – Hakim Zotdir.

Ey Rasulim, sizdan ayollarning hayz holati toʻg‘risida soʻraydilar. Ularga: “U holat er va xotin uchun koʻngilsizlik va aziyatdir”, – deb ayting. Demak, hayz holatida ayollaringizdan uzoq turinglar va poklanmagunlaricha ularga jinsiy aloqada boʻlib yaqinlashmanglar. Vaqti kelib toza boʻlganlaridan keyin Alloh sizga amr qilib, halol qilgan tarafdan ularga yaqin kelaveringlar. Albatta, Alloh koʻp tavba qiluvchilarni va poklikda bardavom boʻlganlarni yoqtiradi.

Sadaqa va ehsonlar oʻzlarini Alloh yoʻlida band qilib, Yer yuzida rizq terib yurishga kuchlari yetmaydigan va iffat va tortinchoqliklari sababidan bilmagan odam ularni boy deb oʻylaydiganlar uchun beriladi. Siz ularning holatlarini siymolaridan tanib olasiz. Shuningdek, ular uyalmay, xiralik bilan tilanib turmaydilar. Agar yaxshilikdan nimaiki qilsangiz, Alloh, albatta, uni biladi.

Ey odamlar, sizlarni bir jon, yaʼni Odamdan yaratgan va undan esa uning jufti Havvoni yaratib, ikkovlaridan koʻplab erkagu ayollar tarqatib qoʻygan Robbingizdan qoʻrqinglar. Uning nomi bilan bir-biringizdan talab istakda boʻladiganingiz Allohdan va qarindoshlik aloqalarini uzishdan qoʻrqinglar. Albatta, Alloh ustingizdan kuzatib turuvchidir.

Agar Alloh baʼzi birovingizni biringizdan biror bir neʼmat bilan ustun qilib qoʻygan boʻlsa, sizlar unga koʻz tikib, hasadgoʻylik bilan orzu qilmanglar. Erkaklar uchun oʻzlari qilgan kasbu korlaridan bir nasiba bordir. Ayollar uchun ham oʻzlari qilgan kasbu korlaridan bir nasiba bordir. Shunday ekan, Allohning fazlu karamidan umidvor boʻlib soʻranglar. Shubhasiz, Alloh har bir narsani bilib turuvchi Zotdir.

Ey Rasulim, sizdan ahli kitob boʻlgan yahudiy va nasroniylar samodan bir kitob tushirib berishingizni talab qilmoqdalar. Darhaqiqat, Muso payg‘ambardan ham bundan kattarog‘ini soʻrab: “Bizlarga Allohni ochiq-oydin koʻrsat”, – deb aytishgan edi. Shunda bu zolimliklari tufayli ularni chaqmoq urgan edi. Soʻngra ularga aniq hujjatlar kelganidan keyin ham bir buzoqni iloh qilib olishdi. Bularga qaramay, ularni yana kechirdik va Musoga ochiq dalillar berdik.