ت ر ب
Т-р-б
تُرَاب сўзи — бизга маълум бўлган тупроқдир. Аллоҳ буюради: أَئِذَا كُنَّا تُرَاباً أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ Биз ўлиб тупроқ бўлиб кетгач, янгидан яратиламизми? (13/Раъд 5); خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ Аллоҳ сизларни аввал тупроқдан яратди (35/Фотир 11); يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَاباً Кошки эди, тупроқ бўлиб кетсам (78/Набаъ 40).
تَرِبَ камбағаллашди, гўё тупроққа ёпишди, деганидир. Аллоҳ буюради: أَوْ مِسْكِيناً ذَا مَتْرَبَةٍ Тамоман эзилиб кетган мискинни, (Балад 16); яъни: камбағаллиги сабабли тупроққа ёпишган бир томони бор киши, деганидир. أتْرَبَ эса, беҳожат бўлмоқ/эҳтиёж сезмаслик деганидир. Бу, гўё тупроқдек кўп моли бўлди маъносини англатади. تَرْبَاء ернинг айнан ўзидир.
تَيْرَب сўзи تَيَارِب сўзининг бирлик шаклидир. تَوْرَب ва تَوَارِب тупроқ деганидир. رِيحٌ تَرِبَةٌ тупроқ келтирувчи шамол деганидир. Пайғамбаримиз (сав) шу маънода шундай буюрганлар: عَلَيْكَ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ /Сенга диндор бўлганини тавсия қиламан, қўлларинг тупроқ бўлсин. Бу ҳадисда Пайғамбар (сав): Зинҳор диндорини қўлдан бой берма, акс ҳолда умид қилганингни топа олмайсан ва билмаган ҳолда камбағалликка юз тутасан демоқчи бўлганлар.
بَارِحٌ تَرِبٌ ибораси, ичида тупроқ бўлган шамол деганидир. تَرَائِب эса, кўкрак қафасида жойлашган кичик эгри қовурғадир. Унинг бирлиги تَرِيبَة шаклидадир. Аллоҳ буюради: يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ Пушти камар билан кўкрак суяклари орасидан чиқади (86/Ториқ 7); فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً Уларни эрларига меҳрибон ва тенгқур бокиралар қилдик (56/Воқеа 36-37); وَكَوَاعِبَ أَتْرَاباً Сийналари бўлиқ, тенгқур қизлар (78/Набаъ 33); وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ Уларнинг ҳузурида нигоҳларини фақат эрларига қаратган, ўзлари билан тенгқур гўзаллар бордир (38/Сод 52); яъни: бир кунда туғилган ва бирга ўсганлар, деганидир.
Улар бирга улғайиб ўсганлари, тенглиги ва ўхшашлиги билан бир-бирларига жуда яқин бўлганлари учун, шу жиҳатдан кўкрак қовурғаларига ўхшаганлари ёки бирга ер юзига келганлари учун бу номни олганлар. Яна дейиладики: уларнинг бу номни олишига сабаб — болалик чоғларида бирга тупроқ билан ўйнаганларидир.
تَرِبَ камбағаллашди, гўё тупроққа ёпишди, деганидир. Аллоҳ буюради: أَوْ مِسْكِيناً ذَا مَتْرَبَةٍ Тамоман эзилиб кетган мискинни, (Балад 16); яъни: камбағаллиги сабабли тупроққа ёпишган бир томони бор киши, деганидир. أتْرَبَ эса, беҳожат бўлмоқ/эҳтиёж сезмаслик деганидир. Бу, гўё тупроқдек кўп моли бўлди маъносини англатади. تَرْبَاء ернинг айнан ўзидир.
تَيْرَب сўзи تَيَارِب сўзининг бирлик шаклидир. تَوْرَب ва تَوَارِب тупроқ деганидир. رِيحٌ تَرِبَةٌ тупроқ келтирувчи шамол деганидир. Пайғамбаримиз (сав) шу маънода шундай буюрганлар: عَلَيْكَ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ /Сенга диндор бўлганини тавсия қиламан, қўлларинг тупроқ бўлсин. Бу ҳадисда Пайғамбар (сав): Зинҳор диндорини қўлдан бой берма, акс ҳолда умид қилганингни топа олмайсан ва билмаган ҳолда камбағалликка юз тутасан демоқчи бўлганлар.
بَارِحٌ تَرِبٌ ибораси, ичида тупроқ бўлган шамол деганидир. تَرَائِب эса, кўкрак қафасида жойлашган кичик эгри қовурғадир. Унинг бирлиги تَرِيبَة шаклидадир. Аллоҳ буюради: يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ Пушти камар билан кўкрак суяклари орасидан чиқади (86/Ториқ 7); فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً Уларни эрларига меҳрибон ва тенгқур бокиралар қилдик (56/Воқеа 36-37); وَكَوَاعِبَ أَتْرَاباً Сийналари бўлиқ, тенгқур қизлар (78/Набаъ 33); وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ Уларнинг ҳузурида нигоҳларини фақат эрларига қаратган, ўзлари билан тенгқур гўзаллар бордир (38/Сод 52); яъни: бир кунда туғилган ва бирга ўсганлар, деганидир.
Улар бирга улғайиб ўсганлари, тенглиги ва ўхшашлиги билан бир-бирларига жуда яқин бўлганлари учун, шу жиҳатдан кўкрак қовурғаларига ўхшаганлари ёки бирга ер юзига келганлари учун бу номни олганлар. Яна дейиладики: уларнинг бу номни олишига сабаб — болалик чоғларида бирга тупроқ билан ўйнаганларидир.