مَا масдар-ўзаги оятлари (таржима)

341

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا

Эй аҳли иймон, сизларга нима бўлдики, Аллоҳ йўлида эркаклар, аёллар ва болалардан ожиз қолганларни қутқариш учун жанг қилмаяпсизлар? Ахир у чорасиз кимсалар: “Эй Роббимиз, бизларни аҳолиси золим бўлган бу шаҳардан чиқаргин. Бизларга Ўз томонингдан бир дўст ва Ўз ҳузурингдан бизларга ёрдам берувчиларни ато қилгин”, – деб айтмоқдалар.

342

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ۚ وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ ۗ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Эй Расулим, уларга: “Ҳозирча уруш қилишдан тийилиб, намозларни адо этинглар ва закот беринглар”, – деб айитилган кимсаларнинг ҳолатини кўрмадингизми? Вақти келиб уларга жанг фарз қилингач, бирданига улар орасидаги бир қисм жамоа одамлардан худди Аллоҳдан қўрққандек ҳатто янада қаттиқ қўрқув билан чўчий бошладилар. Ҳамда улар: “Эй Роббимиз, нега бизларга жангни фарз қилдинг? Уни бизларга яқин бир муддатга ортга суриб турсанг бўлмасмиди?” – дедилар. Эй Расулим, уларга: “Ўткинчи дунёнинг лаззати озгинадир. Аллоҳдан қўрққанлар учун эса охират ҳаёти афзалдир. Сизларга қилчалик ҳам зулм қилинмайди”, – деб айтинг.

343

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ ۗ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِكَ ۚ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ فَمَالِ هَٰؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Қаерда бўлсангиз ҳам ўлим сизларни топади, ҳатто мустаҳкам қалъалар ичида бўлсангиз ҳам ўласизлар. Агар мунофиқларга бирор бир яхшилик етиб қолса: “Бу Аллоҳнинг ҳузуридандир”, – деб айтадилар. Борди-ю уларга бир ёмонлик етиб келса: “Бу сизнинг юзингиздандир”, – дейдилар. Эй Расулим, уларга: “Ҳаммаси Аллоҳ таоло томонидандир”, – деб айтинг. Анави қавмларга нима бўлдики, гап уқишни билмайдилар?!

344

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ ۗ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِكَ ۚ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ فَمَالِ هَٰؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Қаерда бўлсангиз ҳам ўлим сизларни топади, ҳатто мустаҳкам қалъалар ичида бўлсангиз ҳам ўласизлар. Агар мунофиқларга бирор бир яхшилик етиб қолса: “Бу Аллоҳнинг ҳузуридандир”, – деб айтадилар. Борди-ю уларга бир ёмонлик етиб келса: “Бу сизнинг юзингиздандир”, – дейдилар. Эй Расулим, уларга: “Ҳаммаси Аллоҳ таоло томонидандир”, – деб айтинг. Анави қавмларга нима бўлдики, гап уқишни билмайдилар?!

345

مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ۚ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا

Эй одам боласи, сенга нимаики яхшилик етса, билки у Аллоҳдандир. Шунингдек, нимаики ёмонлик етса, билки, у ўз нафсингдандир. Эй Муҳаммад, Биз сизни инсонларга пайғамбар қилиб юбордик. Бунга Аллоҳнинг Ўзи етарли гувоҳдир.

346

مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ۚ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا

Эй одам боласи, сенга нимаики яхшилик етса, билки у Аллоҳдандир. Шунингдек, нимаики ёмонлик етса, билки, у ўз нафсингдандир. Эй Муҳаммад, Биз сизни инсонларга пайғамбар қилиб юбордик. Бунга Аллоҳнинг Ўзи етарли гувоҳдир.

347

مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ ۖ وَمَنْ تَوَلَّىٰ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

Кимки пайғамбарга итоат этса, дарҳақиқат, у Аллоҳга итоат этибди. Кимда-ким итоатдан юз ўгирса, Расулим, сизни улар устидан қўриқчи қилиб юбормаганмиз.

348

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ ۖ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ ۖ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا

Мунофиқлар: “Хўп, итоат қиламиз”, – дейдилар. Бироқ сизнинг олдингиздан чиққач, улардан бўлган бир тоифа айтган гапларингиздан бошқасини қилишга кечалари тил бириктирадилар. Билиб қўйсинлар, Аллоҳ уларнинг кечалари хуфёна тил бириктириб юрганларини ёзиб қўймоқда. Бас, эй Расулим, улардан юз ўгиринг ва Аллоҳга суяниб таваккул қилинг. Вакилликка Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилади.

349

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا ۚ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ ۖ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Эй мўминлар, сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки тоифага бўлиниб олдингиз. Ахир, Аллоҳ уларни қилмишлари туфайли яна эски ҳолларига қайтариб қўйган-ку! Энди сизлар Аллоҳ Ўзи адаштирган кимсаларни тўғри йўлга солмоқчимисизлар? Билиб қўйинглар, агар Аллоҳ кимни ҳақ йўлдан адаштирган бўлса, унга сира ўнгланиши учун йўл топа олмайсиз.

350

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا ۚ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ ۖ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Эй мўминлар, сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки тоифага бўлиниб олдингиз. Ахир, Аллоҳ уларни қилмишлари туфайли яна эски ҳолларига қайтариб қўйган-ку! Энди сизлар Аллоҳ Ўзи адаштирган кимсаларни тўғри йўлга солмоқчимисизлар? Билиб қўйинглар, агар Аллоҳ кимни ҳақ йўлдан адаштирган бўлса, унга сира ўнгланиши учун йўл топа олмайсиз.

351

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ ۚ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Бироқ у мунофиқлар сизлар билан орангизда тинчлик битими бўлган бошқа қавмга бориб қўшилсалар ёки сиз билан ҳам ўз қабилалари билан ҳам жанг қилавериб юраклари сиқилган кимсалар сулҳ истаб яна сизнинг ёнингизга қайтиб келсалар, уларга тегманглар. Агар Аллоҳ хоҳлаганида эди уларни устингиздан босқинчи ҳукмрон қилиб қўярди шунда улар сизлар билан жанг қилган бўлар эдилар. Агарда сизларга уруш қилишдан тийилиб, сизлар билан жанг қилмасалар ҳамда тинчлик музокарасини ўртага ташласалар у ҳолда Аллоҳ уларга қарши жанг қилиш учун сизларга йўл бермайди.

352

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً ۚ وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا ۚ فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ۖ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ۖ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ ۗ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Мўмин бошқа бир мўминни, фақат хато туфайли янглишиб ўлдириб қўйиши мумкин. Кимда-ким мўминни янглишиб ўлдириб қўйса, унинг зиммасига бир мўмин қулни озод қилиш ҳамда марҳумнинг оиласига тақдим қилинган бир хун тўлаб бериши лозим бўлади. Бироқ марҳумнинг оиласи хун ҳақини садақа қилиб кечиб юборсагина тўламаса бўлади. Агар билмасдан ўлдириб қўйилган одам мўмин бўлиб, сизларга душман бўлган қавм орасида яшайдиган бўлса, у ҳолда бир мўмин қулни озод қилиш керак бўлади. Борди-ю билмасдан ўлдириб қўйилган одам сизлар ва улар орасида битим тузилган қавмдан бўлса, ўлдирилганнинг оиласига ҳам хун тўлаб бериш, ҳам бир мўмин қулни озод қилиш лозим бўлади. Агарда қул озод қилишга имкон топмаса, унда Аллоҳдан мағфират бўлиши учун икки ой узлуксиз рўза тутади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билиб турувчи – Аълим ва ҳикмат эгаси – Ҳаким Зотдир.

353

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَىٰ إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ ۚ كَذَٰلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш учун сафарга отланганингизда кофир ва мусулмонни фарқини яхши билиб ажратиб олинглар. Дунё ҳаётининг ўткинчи манфаатини кўзлаб, ўлжа олиш мақсадида сизларга салом берган кишига ишонмай: “Сен мўмин эмассан!” – деб айтманглар. Зеро, Аллоҳнинг ҳузурида беҳисоб ғаниматлар бордир. Ахир ўзингиз ҳам авваллари иймонингизни яшириб, худди шундай яшар эдингиз. Шундан кейин Аллоҳ сизларга неъмат ато этиб мамнун қилди. Шундай экан, аниқ ва пухта қилиб иш тутинглар. Албатта, Аллоҳ барча қилаётган ишларингиздан хабардор бўлган Зотдир.

354

وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ ۖ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ۖ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Душман қавмнинг кетидан қувиб боришда бўш келманг. Агар сизлар жангларда қийналиб алам чекаётган бўлсангизлар, улар ҳам худди сизлар қийналгандек азоб чекмоқдалар. Бироқ сизлар Аллоҳдан улар умид қилмаган жаннат ва шаҳидликни умид қилмоқдасизлар. Аллоҳ ҳамма нарсани билиб турувчи – Аълим ва ҳикмат эгаси – Ҳаким Зотдир.

355

إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ۚ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا

Эй Расулим, шубҳасиз, сизга бу китобни одамлар орасида Аллоҳ сизга кўрсатганига мувофиқ адолат билан ҳукм қилишингиз учун ҳақ қилиб нозил қилдик. Сиз хоин кимсаларнинг тарафини олувчи бўлманг.

356

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَىٰ مِنَ الْقَوْلِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Улар қилмишларини одамлардан яшира оладилар, бироқ Аллоҳдан яшира олмайдилар. Аллоҳ рози бўлмаган баҳслар хусусида кечалари хуфёна тил бириктираётганларида ҳар нарсани эшитиб турувчи Аллоҳ улар билан бирга эди. Аллоҳ уларнинг қилаётган барча амалларини билиб, қамраб олувчи Зотдир.

357

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَىٰ مِنَ الْقَوْلِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Улар қилмишларини одамлардан яшира оладилар, бироқ Аллоҳдан яшира олмайдилар. Аллоҳ рози бўлмаган баҳслар хусусида кечалари хуфёна тил бириктираётганларида ҳар нарсани эшитиб турувчи Аллоҳ улар билан бирга эди. Аллоҳ уларнинг қилаётган барча амалларини билиб, қамраб олувчи Зотдир.

358

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ ۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ ۚ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ ۚ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Эй Муҳаммад, агар сизга Аллоҳнинг фазли ва марҳамати бўлмаганда эди, улардан бир тоифа сизни йўлдан уриб адаштиришга ҳаракат қиларди. Лекин улар фақат ўзларини адаштирадилар ҳамда сизга ҳеч қандай зарар етказа олмайдилар. Чунки Аллоҳ сизга илоҳий китобни ва ҳикматни туширди. Шунингдек, сизга билмаган нарсаларингизни ўргатди. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг сизга қилган лутфи карами улуғдир.

359

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ ۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ ۚ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ ۚ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Эй Муҳаммад, агар сизга Аллоҳнинг фазли ва марҳамати бўлмаганда эди, улардан бир тоифа сизни йўлдан уриб адаштиришга ҳаракат қиларди. Лекин улар фақат ўзларини адаштирадилар ҳамда сизга ҳеч қандай зарар етказа олмайдилар. Чунки Аллоҳ сизга илоҳий китобни ва ҳикматни туширди. Шунингдек, сизга билмаган нарсаларингизни ўргатди. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг сизга қилган лутфи карами улуғдир.

360

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ ۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ ۚ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ ۚ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Эй Муҳаммад, агар сизга Аллоҳнинг фазли ва марҳамати бўлмаганда эди, улардан бир тоифа сизни йўлдан уриб адаштиришга ҳаракат қиларди. Лекин улар фақат ўзларини адаштирадилар ҳамда сизга ҳеч қандай зарар етказа олмайдилар. Чунки Аллоҳ сизга илоҳий китобни ва ҳикматни туширди. Шунингдек, сизга билмаган нарсаларингизни ўргатди. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг сизга қилган лутфи карами улуғдир.

МАСДАР-ЎЗАК ОЯТЛАРИ