Ey Alloh, bizlarni toʻg‘ri yoʻlga boshlagin.

U taqvodor kimsalar g‘oyibdan kelgan xabarlarga iymon keltiradigan va barcha namozlarni toʻliq ado etadigan hamda Biz ularga rizq qilib bergan narsalarimizdan muhtoj odamlarga nafaqa, ehson va sadaqa qiladigan kimsalardir.

Chaqmoq goʻyo munofiqlarning koʻzlarini olib qoʻygudek edi. Qachonki chaqmoq ularga bir dam atrofni yoritsa, u yerda biroz ildamlanishar, takror ularning tepalarini zulmat qoplasa, joylarida toʻxtab turishardi. Agar Alloh xohlasa edi ularning quloq va koʻzlarini chaqmoq tufayli yoʻq qilib ketkazib qoʻyar edi. Albatta, Alloh har narsaga kuchi yetadigan – Qodir Zotdir.

Namozni toʻliq ado qilinglar, zakot beringlar va ruku qiluvchi moʻminlar bilan birga Allohga ruku qilinglar.

Shundan soʻng Muso oʻz qavmiga qarata: “Sizlar bir buzoqni iloh qilib olib, unga sig‘inish bilan oʻzingizga oʻzingiz qattiq zulm qildingizlar. Endi Yaratganingizga tavba qilib, oʻz-oʻzingizni oʻldiringlar. Bu ishni amalga oshirishingiz sizlarni yoʻqdan bor qiluvchi Boriy Zot nazdida yaxshiroq boʻlar edi”, – deganini ham yodga olinglar. Shundan soʻng, Alloh yana tavbangizni qabul qilib sizlarni kechirdi. Albatta, U kechiruvchi – Tavvob va marhamati keng boʻlgan – Rahim Zotdir.

Shundan soʻng Muso oʻz qavmiga qarata: “Sizlar bir buzoqni iloh qilib olib, unga sig‘inish bilan oʻzingizga oʻzingiz qattiq zulm qildingizlar. Endi Yaratganingizga tavba qilib, oʻz-oʻzingizni oʻldiringlar. Bu ishni amalga oshirishingiz sizlarni yoʻqdan bor qiluvchi Boriy Zot nazdida yaxshiroq boʻlar edi”, – deganini ham yodga olinglar. Shundan soʻng, Alloh yana tavbangizni qabul qilib sizlarni kechirdi. Albatta, U kechiruvchi – Tavvob va marhamati keng boʻlgan – Rahim Zotdir.

Ey bani Isroil avlodlari, Muso oʻz qavmi uchun suv talabida boʻlganida, “asong bilan toshga urgin”, – deganimizni esga olinglar. Oʻshanda undan oʻn ikkita buloq otilib chiqqan edi. Shundan soʻng oʻn ikki qabilaning har bir odamlari oʻzlarining suv ichadigan joylarini bilib oldilar. Alloh ato etgan rizqidan yeb-ichinglar va Yer yuzida fasod tarqatuvchilardan boʻlib, buzg‘unchilik qilmanglar.

Muso oʻz qavmiga qarata: “Alloh sizlarga bir sigirni soʻyishni amr qilmoqda”, – deganini eslanglar. Shunda Muso payg‘ambarning qavmi: “Nima, bizni mazax qilyapsanmi?!” – degandilar. Muso esa ularga javoban: “Johil kimsalardan boʻlib qolishimdan Allohdan panoh soʻrayman”, – deb aytgan edi.

Bir paytlar bani Isroil avlodlaridan, “Allohdan oʻzgaga ibodat qilmaysiz, ota-onaga, qavm-qarindoshga, yetim-yesirlarga va miskinlarga yaxshilik qilasizlar hamda odamlarga muloyim boʻlib, chiroyli gaplar aytasizlar, namozni toʻliq ado etasizlar, zakot berasizlar”, – deb ahd olgan edik. Siz bu ahdlashuvdan keyin yuz oʻgirib ketdingiz, faqat sizdan ozgina qismingiz ahdiga vafo qildi. Sizlar haligacha haqiqatdan yuz oʻgiruvchi kimsalarsiz.

Keyin ey bani Isroil avlodlari, sizlar shunday kimsalarsizki, bir-biringizni oʻldirasizlar, oʻzingizdan boʻlgan bir guruhni yurtlaridan haydab chiqarib yuborasizlar va ularga qarshi gunoh va adovat yoʻlida hamkorlik qilasizlar. Bordi-yu u guruhdagilar sizga asir tushib kelsalar, ulardan tovon olib qoʻyib yuborasizlar. Vaholanki, ularni haydab chiqarish sizlarga harom qilingan edi. Yoki siz Tavrot kitobining baʼzi bir qismiga ishonib, baʼzi bir qismiga ishonmay kufr keltirasizlarmi?! Sizlardan bu ishni qilgan kimsaning jazosi dunyo hayotida, faqat rasvolik koʻrishdir. Qiyomat kunida esa eng shiddatli azobga duchor qilingaydirlar. Alloh siz qilayotgan ishlardan bexabar g‘ofil emasdir.

Namozni toʻliq ado etinglar va zakotni beringlar. Oʻzingiz uchun yaxshi ishlardan nimaiki qilgan boʻlsangizlar, albatta, uning natijasini Allohning huzurida topasizlar. Albatta, Alloh qilayotgan har bir ishingizni koʻrib turuvchi Zotdir.

Yahudiylar: “Nasroniylar dinlarida haq boʻlgan narsada emaslar”, – deganlar. Xuddi shuningdek, nasroniylar ham: “Yahudiylar dinlarida haq boʻlgan narsada emaslar”, – deganlar. Vaholanki, ular aniq haqiqatni Tavrot va Injil kitobidan tilovat qilar edilar. Kitobdan xabari yoʻq, johil, bilmaydigan kimsalar ham, ularning gapiga oʻxshash gapni aytganlar. Alloh ular tortishayotgan narsalari haqida qiyomat kuni oralarida hukm qiladi.

Bilmaydigan nodon kimsalar: “Alloh bizlarga toʻg‘ridan-toʻg‘ri gapirsa yoki bizga biror-bir alomat kelsa edi”, – deydilar. Ulardan burungilar ham xuddi ularning gaplariga oʻxshash gaplarni aytgandilar. Ularning fikru xayollari, qalblari bir-birlarinikiga oʻxshaydi. Biz barcha alomat va oyatlarni toʻliq ishonadigan odamlar uchun bayon qilib berganmiz.

Eslang, Allohning uyi – Kaʼbani odamlar uchun ziyoratgoh va omonlik makoni qilib, Ibrohimning turgan joyidan namozgoh qilib oling, dedik. Ibrohim va Ismoilga: “Mening uyimni tavof qiluvchilar, eʼtikofda boʻlib ibodat qiluvchilar, ruku va sajda qiluvchilar uchun pokiza tutinglar”, – deb amr qildik.

Odamlar orasidan baʼzi nodonlari musulmonlarga qarata: “Ularni oldin, unga yuzlanib ibodat qilgan qiblalaridan voz kechishlariga nima sabab boʻldi ekan?” – deydilar. Ey Rasulim, siz ularga: “Yer yuzining sharqi ham g‘arbi ham Alloh taolonikidir. U Oʻzi xohlagan kimsalarni toʻg‘ri yoʻlga yetaklaydi”, – deb ayting.

Shubhasiz, osmonlar va Yerning mukammal holda yaratilishida, kecha va kunduzning vaqti-vaqti bilan almashib turishida, odamlarga nafi tegadigan foydali narsalarini tashib ketayotgan dengizdagi kemalarning suzishida, Alloh osmondan tushirgan va u sababli oʻlik boʻlib yotgan quruq yerga hayot bergan hayotbaxsh suvda va Yerda har xil jonzotlarni tarqatib qoʻyishida, shamollarni yoʻnaltirishida, osmonu Yer oʻrtasidagi Yaratganning amriga itoatda shay turgan bulutlarda aql yurituvchi qavmlar uchun Allohning qudratiga doir aniq dalillar bordir.

Shubhasiz, Alloh nozil qilgan Tavrot kitobidagi Muhammadning sifatini qasddan yashiradigan va uni dunyo manfaati uchun arzimas bahoga sotadiganlar, qorinlariga, faqat doʻzax otashini yegan boʻladilar. Alloh ularga qiyomat kunida gapirmaydi va ularni gunohlardan tozalamaydi. Shuningdek, ularga alamli azob beriladi.

Yaxshilik ibodatlarda taraf tortishib yuzingizni sharq yoki g‘arb tomonga burishingizdan iborat emas. Balki yaxshilikning belgisi, Allohga, oxirat kuniga, maloikalarga, kitoblarga, payg‘ambarlarga iymon keltirgan hamda oʻzi u molni yaxshi koʻrishiga qaramay, mol-dunyosidan qarindoshlariga, yetim-esirlarga, miskinlarga, musofirlarga, tilanchilarga va qul ozod qilish uchun beradigan, namozni toʻliq ado etib, zakotni berib yuradigan kimsalarda namoyondir. Shuningdek, yana yaxshilikning namunasi ahd qilganda ahdiga vafo qiluvchilar, mashaqqatli va dardli kunlarda hamda jangu jadaldagi qiyinchilik onlarida sabr-toqat qiluvchi kimsalarda bilinadi. Ana shunday kimsalar iymonda sodiq boʻlganlar va aynan oʻshalar Allohdan qoʻrquvchi taqvodorlardir.

Kufr yoʻlida yurganlarga oʻtkinchi dunyo hayoti chiroyli qilib koʻrsatib qoʻyilgan va ular iymon keltirganlarning ustidan masxara qiladilar. Holbuki, Allohdan qoʻrqqan kimsalarning qiyomat kunidagi darajalari ulardan koʻra ustundir. Alloh Oʻzi istagan kimsaga behisob rizq beradi.

Odamlar oldin bir ummat edilar, keyin ixtilofga tushib ayrilib ketdilar. Shundan soʻng Alloh jannat bilan xushxabar beruvchi va oxirat azobidan ogohlantiruvchi payg‘ambarlarni yubordi. Ular bilan birga insonlar ixtilofga tushgan hollarida oralarida adolat bilan hukm qilishi uchun haq boʻlgan kitobni nozil qildi. Ochiq-oydin dalillar kelganidan keyin esa, kitob berilgan qavmlar oʻzaro hasad qilib u haqida tortishdilar. Alloh iymon keltirganlarni esa Oʻz izni bilan ular tortishgan va erisha olmagan haq yoʻlga hidoyat qildi. Alloh Oʻzi istagan kimsani toʻg‘ri yoʻlga hidoyat qiladi.