Oʻziga bir necha barobar koʻp qilib qaytarilishi evaziga Alloh yoʻliga chiroyli qarz beradigan kim bor? Holbuki, rizqni toraytiradigan ham, kengaytiradigan ham Allohning Oʻzidir hamda sizlar, shubhasiz, Uning huzuriga qaytarilasizlar.

Oʻziga bir necha barobar koʻp qilib qaytarilishi evaziga Alloh yoʻliga chiroyli qarz beradigan kim bor? Holbuki, rizqni toraytiradigan ham, kengaytiradigan ham Allohning Oʻzidir hamda sizlar, shubhasiz, Uning huzuriga qaytarilasizlar.

Alloh yoʻlida mol-dunyolarini ehson qiladigan kimsalarning misoli, xuddi bir dona bug‘doy donining yettita boshoq oʻstirib chiqishi hamda har bir boshoqda esa yuz dona don joylashgani kabidir. Alloh istagan kishilariga ajrini bir necha barobar qilib beradi. Alloh fazlu karami keng boʻlgan – Vosiʼ va barcha narsani bilib turvchi – Aʼlim Zotdir.

Mol-dunyolarini Allohning roziligini istab, qalblaridagi iymonni yanada mustahkamlash uchun xayru ehson qiladiganlarning misoli xuddi tepalikdagi bir bog‘ kabidir. Agarda boqqa sharros yomg‘ir quysa, hosilini ikki barobar beradi. Bordi-yu kuchli yomg‘ir yog‘may, biroz shivillab yoqqan yomg‘ir boʻlsa ham, oʻziga yarasha hosil boʻlaveradi. Alloh har bir qilayotgan ishlaringizni koʻrib turuvchidir.

Sizlardan birortangiz tagidan anhorlar oqib turgan, xurmoyu uzumlar va anvoyi mevali bog‘i bor odamning yoshi ulg‘ayib, norasida bolalari bilan qolgan paytida bog‘ini olovli boʻron urib, yonib kul boʻlishini xohlaydimi? Alloh shoyad, tafakkur qilasizlar deb, oyatlarni sizlarga shunday bayon qiladi.

Ey moʻminlar, maʼlum bir muddatga bir-birlaringiz bilan qarz oldi-berdi muomalasini qilsangiz, uni yozib qoʻyinglar. Oralaringizdagi bir kotib adolat bilan toʻg‘ri qilib yozsin. Hech qaysi bir kotib Alloh bildirganidek yozishdan bosh tortmasin, qanday boʻlsa, shunday yozsin. Zimmasida qarzi boʻlgan kishi aytib turib yozdirsin hamda Robbisi boʻlgan Allohdan qoʻrqsin va olgan qarzidan biror narsa kamaytirib yozdirmasin. Bordi-yu boʻynida qarzi boʻlgan odam aqli noraso, yosh yoki juda keksaligi bois ojiz hamda karligi, soqovligi va til bilmasligi tufayli aytib turishga qodir boʻlmasa, u holda uning vakili adolat bilan aytib tursin. Shuningdek, erkaklaringizdan ikki kishini guvoh qilinglar. Agarda ikki erkak boʻlmasa, sizlar rozi boʻladigan guvohlardan bir erkak kishi va ikki ayolni guvoh qilinglarki, biri unutib adashganda ikkinchisi eslatib turadi. Guvohlar guvohlik uchun chaqirilganda kelishdan bosh tortmasinlar. Qarz xoh katta boʻlsin, xoh kichik boʻlsin muddatigacha yozib qoʻyishdan erinmanglar. Mana shu Alloh nazdida eng adolatli, shohidlik uchun eng durust va gumon qilmaslik uchun eng yaqin boʻlgan hukmdir. Lekin oralaringizda aylantirib turgan naqd savdo muomalangiz boʻlsa, uni yozmaslikda sizlarga gunoh boʻlmaydi. Oʻzaro oldi-berdi qilganingizda ham guvoh keltiringlar. Agar xarajatlari boʻlsa, yozgan odam ham, guvoh ham zarar qilmasinlar. Agar ularga zarar qilsangiz, shubhasiz, bu sizning fosiqligingizdir. Allohdan qoʻrqinglar, Alloh sizlarga shu tariqa taʼlim beradi. Alloh barcha narsani biluvchi Zotdir.

Ey iymon keltirganlar, bergan qarzlaringizni bir necha barobar qilib olish niyatida sudxoʻrlik illati boʻlgan riboni yemanglar. Allohdan qoʻrqinglar, shoyad, shunda najot topsangizlar.

Ey iymon keltirganlar, bergan qarzlaringizni bir necha barobar qilib olish niyatida sudxoʻrlik illati boʻlgan riboni yemanglar. Allohdan qoʻrqinglar, shoyad, shunda najot topsangizlar.

Qanchadan-qancha nabiylar bilan birga koʻplab Allohga itoat qiluvchi, Robboniy kimsalar jang qilganlar. Ular hech qachon Alloh yoʻlidagi janglarda yetgan musibatlar qarshisida sustkashlik qilmaganlar va dushmanga taslim boʻlmaganlar. Alloh shunday sabrli kimsalarni sevadi.

Oʻzlari zaifhol farzandlarni orqalarida qoldirib, ularning kelajagidan qanday qoʻrqsalar, yetimlar haqida ham shunday qoʻrqsinlar. Allohdan qoʻrqinglar va doimo toʻg‘ri soʻzni aytinglar.

Alloh sizlarga yengillik boʻlishini xohlaydi. Chunki inson zaif qilib yaratilgandir.

Albatta, Alloh hech kimga bir zarra miqdoricha ham zulm qilmaydi. Agar zarracha yaxshilik qilingan boʻlsa, uning savobini bir necha barobar koʻpaytiradi. Hamda Oʻz huzuridan ulug‘ ajr-mukofot ato etadi.

Ey ahli iymon, sizlarga nima boʻldiki, Alloh yoʻlida erkaklar, ayollar va bolalardan ojiz qolganlarni qutqarish uchun jang qilmayapsizlar? Axir u chorasiz kimsalar: “Ey Robbimiz, bizlarni aholisi zolim boʻlgan bu shahardan chiqargin. Bizlarga Oʻz tomoningdan bir doʻst va Oʻz huzuringdan bizlarga yordam beruvchilarni ato qilgin”, – deb aytmoqdalar.

Iymon keltirgan moʻminlar Alloh yoʻlida jang qiladilar. Kofirlar esa shayton yoʻlida jang qiladilar. Bas, sizlar shaytonning doʻstlariga qarshi jang qilinglar. Shubhasiz, shaytonning makru hiylasi zaifdir.

Musulmonlar bilan Makkadan Madinaga koʻchib oʻtmay, kofirlar bilan qolib nafslariga zulm qilganlarning jonlarini olayotgan farishtalar: “Hijrat paytida nima holda edingizlar?” – deb aytadilar. Ular. “Yer yuzida ojizu notavon edik”, – deb javob beradilar. Shunda ular: “Nima, yoki unda boshqa yerlarga hijrat qilishingiz uchun Allohning Yeri keng emasmidi?” – deydilar. Itoatsizliklari tufayli ularning boradigan joylari jahannamdir. Jahannam naqadar yomon borar joydir.

Lekin chindan ham hech narsaga kuchi yetmagan va Makkadan Madinaga koʻchib oʻtish uchun yoʻl topolmagan chorasiz erkaklar, ayollar va bolalar bundan mustasnodir.

Ey Rasulim, sizdan xotinlarning hukmlari haqida fatvo soʻraydilar. Fatvo soʻrayotganlarga: “Ular haqida Alloh sizlarga qoʻlingizdagi kitobda tilovat qilib berilgan oyatlar orqali fatvo bermoqda. Qurʼonda yetim qizlar xususida ularga farz qilib qoʻyilgan mahrlarini bermasdan nikohga olishni koʻzlashingiz haromligini hamda qaramoqsiz qolgan ojiz bolalar va yetimlarning haqlarida adolatda boʻlishingiz borasida aytib oʻtilgan”, – deb ayting. Yaxshi amallardan boʻlgan nima ishni qilayotgan boʻlsangiz, Alloh, albatta, uni bilib turuvchi Zotdir.

Alloh ularga: “Sizlardan oldin oʻtgan jin va insonlardan iborat ummatlar orasida doʻzaxga kiringlar”, – deb aytadi. Har bir ummat doʻzaxga kirganda, dindosh birodarini laʼnatlaydi. Qachonki u yerda barchalari topishishgach, keyingi ummatlar avvalgilari uchun: “Ey Robbimiz, hov anavilar bizlarni yoʻldan adashtirgan edilar, endi ularga doʻzax azobini bir necha barobar bergin”, – deydilar. Shunda Alloh: “Har biringiz uchun bir necha barobar azob beriladi, lekin sizlar buni bilmaysizlar”, – deydi.

Alloh ularga: “Sizlardan oldin oʻtgan jin va insonlardan iborat ummatlar orasida doʻzaxga kiringlar”, – deb aytadi. Har bir ummat doʻzaxga kirganda, dindosh birodarini laʼnatlaydi. Qachonki u yerda barchalari topishishgach, keyingi ummatlar avvalgilari uchun: “Ey Robbimiz, hov anavilar bizlarni yoʻldan adashtirgan edilar, endi ularga doʻzax azobini bir necha barobar bergin”, – deydilar. Shunda Alloh: “Har biringiz uchun bir necha barobar azob beriladi, lekin sizlar buni bilmaysizlar”, – deydi.

Qavm zodagonlaridan takabbur boʻlgan kimsalar ular orasidagi bechorahol va iymon keltirgan kishilarga: “Sizlar Solihni Robbisi tomonidan yuborilgan payg‘ambar deb bilasizlarmi?” – deb aytdilar. Ular esa: “Albatta, biz unga nima yuborilgan boʻlsa ishonamiz”, – dedilar.