ذ ر و

ذِرْوَةُ السَّنَامِِ وَذُرَاهُ : Ўркачнинг устки қисми / тепаликнинг чўққиси. Ушбу маънодан келиб чиқиб шундай дейилади: أَنَا فيِ ذُرَاكَ : Мен олий зотингиз ҳузурида энг юксак мартабадаман. مِذْرَوَان : Думбанинг ҳар икки томонига дейилади. ذَرَتْهُ الرِّيحُ تَذْرُوهُ وَتَذْرِيهِ : Шамол уни учирди, учирмоқда. Аллоҳ буюради: وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا : Ул тўзитиб совурувчиларга қасам бўлсин (51/Зориёт 1); تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ : Шамоллар учирадиган (18/Каҳф 45). ذُرِيَّة сўзининг асли — кишининг насли, баъзиларга кўра эса кичик болалар маъносидадир; урф жиҳатидан эса ҳам кичик, ҳам катта болаларни қамраб олади.
Бу сўзнинг асл маъноси кўплик бўлса-да, бирлик маъносида ҳам ишлатилади: ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ : Булар бир-биридан бўлган зурриётдир (3/Оли Имрон 34); ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ : Эй Нуҳ билан бирга кемада кўтарганларимизнинг зурриётлари! (17/Исро 3); وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ : Улар учун яна бир аломат, уларнинг зурриётларини тўла кемада кўтарганимиздир (36/Ёсин 41); قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي : “Мен сени одамларга имом қиламан” деган эди. “Зурриётимдан ҳам” деди (2/Бақара 124).
ذُرِّيَّة сўзининг келиб чиқиши хусусида уч хил қараш бор: Баъзилар унинг ذَرَأَ اللهُ اْلخَلْقَ : Аллоҳ мавжудотларни яратди, сўзидан келиб чиққанини ва ҳамзаси тушириб қолдирилганини айтади. Худди رَوِيَّة ва بَرِيَّة каби. Баъзиларга кўра эса асли ذُرْوِيَّة дир. Бошқа баъзиларга кўра эса, худди قُمْرِيَّة каби, فُعْلِيَّة вазнида бўлиб, ذَرّ ўзагидан келиб чиққандир. Абул-Қосим ал-Балхий; وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ : Жаҳаннам учун жин ва инсонлардан кўпларини яратганмиз (7/Аъроф 179) оятда келган ذَرَأْنَا сўзининг ذَرَيْتُ اْلحِنْطَةَ : Буғдойни совурдим, сўзидан келиб чиққанини айтади ва биринчи сўз (ذَرَأْنَا ) ҳамзали эканини эътиборга олмайди.