ذ و ق
З-в-қ
ذَوْق : Оғизда таъмни ҳис қилишдир. Бу сўз ўзак жиҳатидан кўп эмас, кам ейиладиган нарсалар учун ишлатилади. Зеро кўп ейиладиган нарсага أَكْل дейилади. Қуръонда азоб мавзусида ذَوْق сўзи афзал кўрилган. Бу сўз урф жиҳатидан гарчи кам ейиладиган нарсалар учун бўлса-да, кўп ейиладиган нарсалар учун ҳам ишлатилиши мумкин. Айнан бу сўзнинг зикр қилиниши, ҳар икки маънони ҳам қамраб олгани учундир. Аммо унинг азоб мавзусида ишлатилиши кўпроқдир:
لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ : Азобни тотишлари учун (4/Нисо 56); وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ : Уларга: “Ўзингиз ёлғонга чиқарган дўзах азобини тотинглар!” дейилади (32/Сажда 20); فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ : Куфрингиз сабабли азобни тотиб кўринглар! (8/Анфол 35); ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ : Тотиб кўр қани! Ахир сен азиз, кароматли эдинг-ку (44/Духон 49); إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ : Сизлар, албатта, аламли азобни тотувчидирсизлар (37/Соффат 38); ذَلِكُمْ فَذُوقُوهُ : Мана шу, энди уни тотинглар (8/Анфол 14); وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ : Албатта, уларга ул катта азобдан ташқари, янада яқинроқ азобни ҳам тоттирамиз (32/Сажда 21).
Бу сўз раҳмат мавзусида ҳам ишлатилади. Масалан, қуйидаги оятларда бўлгани каби: وَلَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً : Қуйидаги оятда тоттириш ва либоснинг бирга зикр қилиниши, бу билан синов ва имтиҳон кўзда тутилгани учундир: (16/Наҳл 112). Яъни Аллоҳ уларни очлик ва хавфни амалда бошидан кечирадиган ҳолатга солди. Баъзиларга кўра, бу оятда икки сўз тақдир қилинади; гўё шундай дейилган: Аллоҳ уларга очлик ва хавфни тоттирди ва уларга бу иккисининг либосини кийдирди. Бу сўз қуйидаги оятда раҳмат мавзусида келган, унинг рўпарасида эса (96/Алақ 6-7).
لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ : Азобни тотишлари учун (4/Нисо 56); وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ : Уларга: “Ўзингиз ёлғонга чиқарган дўзах азобини тотинглар!” дейилади (32/Сажда 20); فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ : Куфрингиз сабабли азобни тотиб кўринглар! (8/Анфол 35); ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ : Тотиб кўр қани! Ахир сен азиз, кароматли эдинг-ку (44/Духон 49); إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ : Сизлар, албатта, аламли азобни тотувчидирсизлар (37/Соффат 38); ذَلِكُمْ فَذُوقُوهُ : Мана шу, энди уни тотинглар (8/Анфол 14); وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ : Албатта, уларга ул катта азобдан ташқари, янада яқинроқ азобни ҳам тоттирамиз (32/Сажда 21).
Бу сўз раҳмат мавзусида ҳам ишлатилади. Масалан, қуйидаги оятларда бўлгани каби: وَلَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً : Қуйидаги оятда тоттириш ва либоснинг бирга зикр қилиниши, бу билан синов ва имтиҳон кўзда тутилгани учундир: (16/Наҳл 112). Яъни Аллоҳ уларни очлик ва хавфни амалда бошидан кечирадиган ҳолатга солди. Баъзиларга кўра, бу оятда икки сўз тақдир қилинади; гўё шундай дейилган: Аллоҳ уларга очлик ва хавфни тоттирди ва уларга бу иккисининг либосини кийдирди. Бу сўз қуйидаги оятда раҳмат мавзусида келган, унинг рўпарасида эса (96/Алақ 6-7).