ض ع ف

ضَعْف : Куч-қувватнинг зиддидир. قَدْ ضَعُفَ فَهُوَ ضَعِيفٌ : Заиф бўлди, у заифдир. Аллоҳ буюради: ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ : Талаб қилувчи ҳам, талаб қилинган ҳам заиф/ожиз бўлиб қолди (22/Ҳаж 73). Заифлик; нафс, бадан ва ҳолда бўлади. ضَعْف ва ضُعْف сўзларининг икки алоҳида лаҳжа эканлиги айтилган. Аллоҳ буюради: الْآَنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا : Энди Аллоҳ сизлардан юкни енгиллаштирди ва сизларда бир ожизлик борлигини билди (8/Анфол 66); وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ : Биз, у ерда кучсиз қилиб қўйилганларга марҳамат кўрсатишни истар эдик (28/Қосос 5).
Ал-Халил – Аллоҳ унга раҳмат қилсин – шундай деган: Замма/пеш билан ضُعْف баданда; [фатҳа/уст билан] ضَعْف эса ақл ва райда бўлади. Ушбу оят ҳам шу маънодадир: فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ : Агар қарздор нодон ёки ақли заиф ёки ўзи айтиб ёздиролмайдиган ҳолда бўлса унинг валийси адолат билан айтиб ёздирсин (2/Бақара 282).
ضَعِيف сўзининг кўплиги ضِعَاف ва ضُعَفَاء шаклида келади. Аллоҳ буюради: لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ : Заифларга, касалларга ва сарфлайдиган нарса топа олмайдиганларга, Аллоҳ ва Расулига содиқ бўлиб турар эканлар, ҳеч бир масъулият йўқдир : (7/Аъроф 150). (34/Сабаъ 33). : : (17/Исро 65). : : ўн баробар бўлиши лозим. . Бу эса шубҳасиз йигирма ва икки юздир. Шоирнинг ушбу сўзи ҳам шу маънодадир: 293. : (2/Бақара 276). Шоир ҳам бу маънони шундай ифодалайди: . (7/Аъроф 38); яъни сизга бериладиган азобнинг икки баробари уларнинг ҳар бирига берилади. Баъзилар эса оятни шундай шарҳлайди: Сиздан ва улардан ҳар бирига, бошқаларнинг кўрадиган азобининг икки баробари бордир. Зеро азоб ҳам зоҳир, ҳам ботин бўлади. Ҳар ким бошқасининг кўринмайдиган азобини эмас, зоҳир бўлганини кўради; шунинг учун унга яширин азоб қилинмаяпти деб гумон қилади.