ذ ن ب

ذَنْبُ الدَّابَةِ وَغَيْرِهَا /Ҳайвон ва бошқа нарсаларнинг думи — маълум нарсадир. Бу сўз билан охирда қоладиган ва паст/қадрсиз нарсалар ҳам ифодаланади: هُمْ أَذْنَابُ الْقَوْمِ : Улар жамиятнинг думидирлар. Сувларининг оқиши сабабли, مَذَانِبُ التِّلاَعِ : Тепаликлар орасидаги сув йўллари, сўзи шу маънодан истиора қилинган.
مُذَنَّب : Думи тубидан доғланиб шакллана бошлаган хурмо. ذَنوُب : Узун думли отга ва думи бор челакка дейилади. Истиора йўли билан سَجْل улуш/ҳисса маъносида ишлатилгани каби, ذَنوُب ҳам худди шу маънода ишлатилади. Аллоҳ буюради: فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ : Албатта, бу золимлар учун ҳам, (аввалги) дўстларининг насибасига ўхшаш азоб насибаси бордир (51/Зориёт 59).
ذَنْب сўзининг асл маъноси — бирор нарсанинг думидан тутишдир: ذَنَبْتُهُ : Думидан тутдим. Бу сўз бирор нарсанинг думи нуқтаи назаридан оқибати ёмон деб ҳисобланган ҳар бир феъл учун ҳам ишлатилади. Шунинг учун гуноҳ — кетидан юз берадиган нарса эътиборга олиниб — تَبِعَة /оқибат ва عُقُوبَة /жазо деб номланади. Шу маънода Аллоҳ буюради: فَأَخَذَهُمُ اللّهُ بِذُنُوبِهِمْ : Аллоҳ уларни гуноҳлари сабабли тутди (3/Оли Имрон 11); فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ : Ҳар бирини ўз гуноҳи билан тутдик (29/Анкабут 40); وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاََّ اللهُ : Гуноҳларни Аллоҳдан бошқа ким кечира олади? (3/Оли Имрон 135). Бу сўз келган бошқа оятлар ҳам бордир.