ب ت ك

بَتْك сўзи بَتّ сўзига яқиндир. Лекин بَتْك аъзоларнинг ва шеърларнинг парчалари учун ишлатилади. بَتَكَ شِعْرَهُ وَأُذُنَهُ Шеърини парчаларга ажратди ҳам, қулоғини кесди ҳам дейилади.
Аллоҳ буюради: فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ اْلأَنْعَامِ Ҳайвонларнинг қулоқларини кесадилар (4/Нисо 119). Шунга кўра سَيْفٌ بَاتِكٌ дейилади, бу аъзоларни кесадиган қилич деганидир.
بََتّكْتُ الشِّعْرَ деган сўз шеърининг бир парчасини олдим маъносини англатади.
بَتْكَة бу маънода шеър ичидан суғуриб олинган парча деганидир. Кўплиги بِتَك шаклида келади. Шоир шундай дейди:
37- طَارَتْ وَفِي كَفِّهِ مِنْ رِيشِهَا بِتَكُ
37- Учиб кетди, унинг кафтида патларидан парчалар қолган ҳолда.
اَلْبَتُّ : сўзи эса ҳар қандай ипни ва боғни узишда ишлатилади. طُلِّقَتِ الْمرَأةُ بَتَّةً وَبَتْلَةً аёл узил-кесил талоқ қилинди сўзи ҳам шундандир. بَتَتُّ اْلحُكْمَ بَيْنَهُمَا иккисининг ўртасида қатъий ҳукм чиқардим сўзи ҳам шу ўзакдандир. لاَ صِيَامَ لِمَنْ لمَ ْيُبَتِّتِ الصَّوْمَ مِنَ الَّليْلِ Рўзани кечадан бошламаган кишига ҳеч қандай рўза йўқдир, деган ривоят ҳам бор.
بَشَك : сўзи ҳам шунга ўхшашдир. У кийимнинг кесилишини ифодалашда ва тез юрадиган урғочи туя учун ҳам ишлатилади. Бу маънода نَاقَةٌ بُشْكَى дейилади. Бу унинг қўли тезликда тўқувчиларнинг қўлига ўхшатилганидан келиб чиққан. Шу маънода шоир шундай дейди:
38- فَعَلَ السَّرِيعَةَ بَادَرَتْ جُدَّادَهَا
قَبْلَ الْمسَاءِ تَهُمُّ بِاْلإِسْرَاعِ
38- Тез иш тутди, дара-тепани босиб ўтди,
Оқшомдан олдин шошилишни истамоқда.