ب ي ت
Б-й-т
بَيْت сўзининг асли — инсоннинг кечаси паноҳ топадиган жойидир; чунки, بَاتَ кечани ўтказмоқ маъносини билдиради. Худди шунингдек, ظَلَّ باِلنَّهاَرِ ҳам кундузи қолмоқ деганидир. Шу билан бирга, унда кечаси қолиш-қолмаслигига қаралмай, ҳар қандай масканга байт номи берилади; кўплиги, أَبْيَات ва بُيُوت шаклидадир. Фақат хосроқ маънода بُيُوت уйлар учун, أَبْياَت байтлар эса, шеър учун ишлатилади.
Аллоҳ буюради: فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا Ана, ҳувиллаб ётган уйлари! Сабаби — зулм қилганларидир (27/Намл 52); وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتاً وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً Биз Мусо ва унинг акасига ваҳий қилдик: Қавмларингиз учун Мисрда уйлар тайёрланглар, уйларингизни намозгоҳ қилинглар, намоз ўқинглар ва мўминларга хушхабар беринглар (10/Юнус 78); لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ уйларингиздан бошқа уйларга кирманглар (24/Нур 27).
Уйларнинг тошдан ва лойдан, жундан ва қилдан қурилганларининг барчасига айни ном берилиши мумкин. Шунга ўхшатиб بَيْتُ الشِّعْر шеър уйи дейилган. Бирор нарсанинг ўрни унинг байти/уйи саналган. أَهْلُ البَيْت ибораси кўпроқ Пайғамбарнинг (сав) оиласи учун ишлатилади.
Пайғамбар (сав): سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ اْلبَيْتِ Салмон биздандир; аҳли байтдандир сўзи билан бир инсонлар жамоасининг мавласи улардан саналиши тўғри эканига эътибор қаратган. Худди: مَوْلَى اْلقَوْمِ مِنْهُمْ، وَابْنُهُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ Қавмнинг мавласи ҳам улардандир; ўғли ҳам ўзларидандир деб буюрганидек. (2/Бақара 189) оятининг, жоҳилият даврида эҳром кийганидан сўнг уйларига қараб бориш/қайтишни ор деб билган бир тоифа ҳақида нозил бўлгани аниқдир. : (13/Раъд 23). Бу — (24/Нур 36). сўзини, бу — дир, деб таъвил қилганлар ва билан (10/Юнус 87); бу билан Масжидул-Ақсо кўзда тутилган. (51/Зориёт 36). Айтиладики: Бу — уй жамоасига ишорадир. Уларни, қишлоқда яшовчининг қишлоқ деб аталгани каби, уй деб номлаган. (7/Аъроф 4). .
Аллоҳ буюради: فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا Ана, ҳувиллаб ётган уйлари! Сабаби — зулм қилганларидир (27/Намл 52); وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتاً وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً Биз Мусо ва унинг акасига ваҳий қилдик: Қавмларингиз учун Мисрда уйлар тайёрланглар, уйларингизни намозгоҳ қилинглар, намоз ўқинглар ва мўминларга хушхабар беринглар (10/Юнус 78); لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ уйларингиздан бошқа уйларга кирманглар (24/Нур 27).
Уйларнинг тошдан ва лойдан, жундан ва қилдан қурилганларининг барчасига айни ном берилиши мумкин. Шунга ўхшатиб بَيْتُ الشِّعْر шеър уйи дейилган. Бирор нарсанинг ўрни унинг байти/уйи саналган. أَهْلُ البَيْت ибораси кўпроқ Пайғамбарнинг (сав) оиласи учун ишлатилади.
Пайғамбар (сав): سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ اْلبَيْتِ Салмон биздандир; аҳли байтдандир сўзи билан бир инсонлар жамоасининг мавласи улардан саналиши тўғри эканига эътибор қаратган. Худди: مَوْلَى اْلقَوْمِ مِنْهُمْ، وَابْنُهُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ Қавмнинг мавласи ҳам улардандир; ўғли ҳам ўзларидандир деб буюрганидек. (2/Бақара 189) оятининг, жоҳилият даврида эҳром кийганидан сўнг уйларига қараб бориш/қайтишни ор деб билган бир тоифа ҳақида нозил бўлгани аниқдир. : (13/Раъд 23). Бу — (24/Нур 36). сўзини, бу — дир, деб таъвил қилганлар ва билан (10/Юнус 87); бу билан Масжидул-Ақсо кўзда тутилган. (51/Зориёт 36). Айтиладики: Бу — уй жамоасига ишорадир. Уларни, қишлоқда яшовчининг қишлоқ деб аталгани каби, уй деб номлаган. (7/Аъроф 4). .