ه ز أ
Ҳ-з-ъ
هُزْء : Бу сўз енгил тегиш ва масхара қилиш деганидир. Баъзан масхара қилиш маъносини англатувчи баъзи хатти-ҳаракатлар ҳам шу сўз билан ифодаланади.
Аллоҳ таоло ҳам уни баъзан масхара қилиш маъносида ишлатган: وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا Намозга чақирганингизда, уни масхара ва ўйин мавзу қиладилар; (5/Моида 58); وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آَيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا Оятларимиздан бир нарсани билиб олганда, уни масхара қилади. (45/Жосия 9); وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلاَّ هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولاً Сени кўрганларида: "Аллоҳ пайғамбар қилиб юборгани шуми?" деб сени ҳадеб масхара қиладилар (25/Фурқон 41).
Яна Аллоҳ шундай буюради: وَإِذَا رَآَكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلاَّ هُزُوًا У кофирлар сени кўрганларида, сени масхара қиладилар (21/Анбиё 36); أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا эй, сен бизни масхара қиляпсанми?, (2/Бақара 67).
Аллоҳ буюради: وَلاَ تَتَّخِذُوا آَيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا Зинҳор Аллоҳнинг оятларини масхара қилиб олманглар, (2/Бақара 231). Бу ерда Аллоҳ таоло уларни қаттиқ койимоқда ва уларнинг бу қилмишлари ниҳоятда хунук эканлигига эътиборни қаратмоқда. Чунки улар илм соҳиби бўлиб, унинг ҳақиқат эканлигини билган ҳолда унинг устидан кулганлар ва уни писанд этмаганлар. Бу маънодаги феъл هَزِئْتُ بِهِ ва اِسْتَهْزَأْتُ шаклларида ишлатилади.
اِسْتِهْزَاء : Масхара қилишга уринишдир. Уни одатга айлантиришдир. Баъзан бевосита масхара қилиш маъносида ҳам ишлатилади. Бу худди сўзининг баъзан жавоб олишга уриниш маъносида ишлатилишига ўхшайди. Ҳолбуки бу сўз ўз ҳолича жавоб бериш маъносида ишлатилади. (15/Ҳижр 11). (6/Анъом 10). ваибораларини ишлатиб бўлмаслиги каби. Ёки улар кўп масхара қилганлари сабабли, бу уларнинг энг ярқол хусусиятига айланган. Шу тариқа Аллоҳ таолонинг уларга қарши кўрган чораси ҳам гўё улар билан масхара қилаётгандек идрок этилган. Худди шундай дейилганидек: Бир киши сени алдашга уринади, сен эса ундан хабардор бўлиб, буни унга сездирмасдан ҳийласига қарши чора кўрсанг, уни алдаган бўласан. Ривоятга кўра (83/Мутоффифун 34). Яна шу маънодаги оятлардан бири шудир: (9/Тавба 79).
Аллоҳ таоло ҳам уни баъзан масхара қилиш маъносида ишлатган: وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا Намозга чақирганингизда, уни масхара ва ўйин мавзу қиладилар; (5/Моида 58); وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آَيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا Оятларимиздан бир нарсани билиб олганда, уни масхара қилади. (45/Жосия 9); وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلاَّ هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولاً Сени кўрганларида: "Аллоҳ пайғамбар қилиб юборгани шуми?" деб сени ҳадеб масхара қиладилар (25/Фурқон 41).
Яна Аллоҳ шундай буюради: وَإِذَا رَآَكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلاَّ هُزُوًا У кофирлар сени кўрганларида, сени масхара қиладилар (21/Анбиё 36); أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا эй, сен бизни масхара қиляпсанми?, (2/Бақара 67).
Аллоҳ буюради: وَلاَ تَتَّخِذُوا آَيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا Зинҳор Аллоҳнинг оятларини масхара қилиб олманглар, (2/Бақара 231). Бу ерда Аллоҳ таоло уларни қаттиқ койимоқда ва уларнинг бу қилмишлари ниҳоятда хунук эканлигига эътиборни қаратмоқда. Чунки улар илм соҳиби бўлиб, унинг ҳақиқат эканлигини билган ҳолда унинг устидан кулганлар ва уни писанд этмаганлар. Бу маънодаги феъл هَزِئْتُ بِهِ ва اِسْتَهْزَأْتُ шаклларида ишлатилади.
اِسْتِهْزَاء : Масхара қилишга уринишдир. Уни одатга айлантиришдир. Баъзан бевосита масхара қилиш маъносида ҳам ишлатилади. Бу худди сўзининг баъзан жавоб олишга уриниш маъносида ишлатилишига ўхшайди. Ҳолбуки бу сўз ўз ҳолича жавоб бериш маъносида ишлатилади. (15/Ҳижр 11). (6/Анъом 10). ваибораларини ишлатиб бўлмаслиги каби. Ёки улар кўп масхара қилганлари сабабли, бу уларнинг энг ярқол хусусиятига айланган. Шу тариқа Аллоҳ таолонинг уларга қарши кўрган чораси ҳам гўё улар билан масхара қилаётгандек идрок этилган. Худди шундай дейилганидек: Бир киши сени алдашга уринади, сен эса ундан хабардор бўлиб, буни унга сездирмасдан ҳийласига қарши чора кўрсанг, уни алдаган бўласан. Ривоятга кўра (83/Мутоффифун 34). Яна шу маънодаги оятлардан бири шудир: (9/Тавба 79).