ه ز م

هَزْم : Бу сўзнинг асли — бирор нарсани майда-майда бўлгунча ушлаб сиқмоқдир. هَزْمُ الشِّنِّ، وَهَزْمُ الْقِثَّاءِ وَالْبَطِيخِ Меш(тулум)нинг оғзини маҳкам боғлаш, бодринг ва қовунни тўғраш каби.
هَزِيمَة сўзи ҳам шу ўзакдандир. Чунки мағлубият баъзан حَطْم вайрон қилиш, баъзан эса كَسْر синдириш лафзлари билан ифодаланади.
Аллоҳ буюради: فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ Шундай қилиб, Аллоҳнинг изни билан уларни бутунлай тор-мор қилдилар, (2/Бақара 251); جُنْدٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ اْلأَحْزَابِ Улар бу ерда турли фирқалардан (гуруҳлардан) мағлубиятга учраган бир қўшиндир (38/Сод 11).
أَصَابَتْهُ هَازِمَةُ الدَّهْرِ Яъни замоннинг, инсоннинг белини синдирадиган балоларидан бири унга дучор бўлди. Бу сўз فَاقِرَة (камбағал қиладиган мусибат, бало) сўзига ўхшашдир. هَزَمَ الرَّعْدُ синиш товушига ўхшаш овоз чиқарадиган момақалдироқ, деганидир.
مِهْزَام эса — бадавий арабларнинг болалари учига олов қадаб ўйнайдиган бир таёқдир. Шундай қилиб, болалар гўё бу билан душманларини енгади.
Тамғаланган кишига ҳам هَزَمَ ва اِهْتَزَمَ дейилади.