ه ل ك масдар-ўзаги оятлари (таржима)

1Baqara/195

وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Аллоҳ йўлида мол-дунёнгизни сарфланглар ва бахиллик қилиб, ўз қўлларингиз билан ўзингизни ҳалокатга ташламанглар. Ҳамда чиройли амаллар қилинглар, шубҳасиз, Аллоҳ эҳсон қилувчи кимсаларни севади.

2Baqara/205

وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

Сизнинг олдингиздан айрилгач эса, Ер юзида фисқу фасод тарқатиш ишлари билан шуғулланади. Ҳамда экин-тикин, наботот олами, ҳайвонот ва одамзот наслини ҳалокатга учратиш пайида бўлади. Аллоҳ эса фисқу фасодни севмайди.

3

مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَٰذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَٰكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Уларнинг дунё ҳаётида риё учун қилган садақаларининг мисоли худди, ўз-ўзига зулм қилган бир қавмнинг экинини уриб, уни пайҳон қилган изғиринли шамол кабидир. Аллоҳ уларга зулм қилмади. Балки улар ўзларига зулм қилмоқдалар.

4

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ ۚ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ۚ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ ۚ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ ۚ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ ۗ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Эй Расулим, бандаларим сиздан яна мерос борасида фатво сўрайдилар. Уларга: “Аллоҳ сизларга отаси ҳам, боласи ҳам бўлмаган кимсаларнинг мероси хусусида фатво бермоқда”, – деб айтинг. Агар боласи бўлмаган бир одам вафот этса ва орқасидан унинг ёлғиз синглиси қолган бўлса, унда қолдирган мероснинг ярми уникидир. Шунингдек, агар фарзанди бўлмаган сингил вафот этса, у ҳолда унинг меросига акаси эга бўлади. Борди-ю сингиллар иккита бўлса, унда икковига ҳам акаси қолдирган мероснинг учдан иккиси тегади. Агар мерос олувчилар бир қанча ака-ука ва опа-сингиллардан иборат бўлса, ҳар бир эркак учун икки аёлнинг ҳиссаси берилади. Адашиб кетмаслигингиз учун Аллоҳ сизларга бу ҳукмларни баён этмоқда. Аллоҳ барча бўлаётган ишларни билувчи Зотдир.

5

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۚ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ۗ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Марям ўғли Масиҳ Аллоҳдир, – деб айтган кимсалар аниқ кофир бўлдилар. Эй Расулим, уларга: “Агар Аллоҳ Марям ўғли Масиҳни, унинг онасини ҳамда Ер юзидаги барчани ҳалок этишни хоҳласа, ким Ундан бирор нарсани қайтариб қолишга қодир бўла олади”, – деб айтинг. Ахир осмонлару Ер ва улар орасидаги барча борлиқнинг ҳукмронлиги, шубҳасиз, Аллоҳга оиддир. У нимани қандай хоҳласа, яратади. Албатта, Аллоҳ ҳар нарсага кучи етадиган Зотдир.

6

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Улардан аввал қанча-қанча наслларни ҳалок қилганимизни кўрмайдиларми? Ер юзида уларга ҳали сизларга бермаган имкониятларни берган эдик. Уларнинг устидан шовиллаб ёққан ёмғирларни ёғдириб ва тагларидан эса анҳорларни оқизиб қўйдик. Сўнгра уларни қилган гуноҳлари туфайли ҳалок қилдик, кейин уларнинг ўрнига бошқа насллар яратдик.

7

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Улардан аввал қанча-қанча наслларни ҳалок қилганимизни кўрмайдиларми? Ер юзида уларга ҳали сизларга бермаган имкониятларни берган эдик. Уларнинг устидан шовиллаб ёққан ёмғирларни ёғдириб ва тагларидан эса анҳорларни оқизиб қўйдик. Сўнгра уларни қилган гуноҳлари туфайли ҳалок қилдик, кейин уларнинг ўрнига бошқа насллар яратдик.

8

وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ ۖ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Улар ҳам ўзларини пайғамбардан қайтаришга ҳаракат қиладилар, ҳам ўзлари ундан узоқлашадилар. Улар сезмаган ҳолларида фақат ўзларини ҳалок қилмоқдалар.

9

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ

Эй Расулим, яна уларга: “Қани, менга хабар беринглар-чи, Аллоҳнинг азоби бирдан ёки очиқчасига келиб қолса, золим қавмлардан бошқаси ҳалок қилинармиди?!” – деб айтинг.

10

ذَٰلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَىٰ بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا غَافِلُونَ

Чунки бу Роббингизнинг аҳолиси огоҳлантиришдан бехабар бўлган ўлкаларни зулм билан ҳалок қилувчи эмаслигидир.

11

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

Қанчадан-қанча шаҳар ва қишлоқ аҳолисини ҳалок қилдик. Уларга азобимиз тун кечаси ёки кундуз куни ором олаётганларида бирдан келиб қолди.

12

قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا ۚ قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

Мусонинг қавми: “Сен бизнинг орамизга келишингдан олдин ҳам келганингдан кейин ҳам кўп озор чекдик”, – деди. Шунда Мусо: “Ажаб эмас, Роббингиз душманингизни ҳалок қилса. Шунда қандай ишлар қилишингизни кўриш учун сизларни Ер юзида уларнинг ўрнига ўринбосар қилар.

13

وَاخْتَارَ مُوسَىٰ قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا ۖ فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ ۖ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا ۖ إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ ۖ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۖ وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Мусо тайин қилган вақтимизга келиш учун қавмидан бузоққа сиғинмаган етмиш кишини танлаб олди. Шунда уларни шиддатли зилзила тутди. Кейин Мусо: “Эй Роббим, агар истасанг эди, уларни ҳам, мени ҳам олдинроқ ҳалок қилган бўлардинг. Наҳотки орамиздаги баъзи бир нодонларнинг қилмишлари туфайли бизларни ҳалок қиласан?! Албатта, булар Сенинг бизга берган синовингдир. Сен у синов билан хоҳлаган кишингни йўлдан адаштирасан ва хоҳлаган кишингни ҳидоятга бошлайсан. Ёлғиз Сен бизларнинг эгамизсан. Шундай экан, бизларни кечир ва бизларга раҳм қил. Сен мағфират қилувчиларнинг энг афзалисан”, – деди.

14

وَاخْتَارَ مُوسَىٰ قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا ۖ فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ ۖ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا ۖ إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ ۖ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۖ وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Мусо тайин қилган вақтимизга келиш учун қавмидан бузоққа сиғинмаган етмиш кишини танлаб олди. Шунда уларни шиддатли зилзила тутди. Кейин Мусо: “Эй Роббим, агар истасанг эди, уларни ҳам, мени ҳам олдинроқ ҳалок қилган бўлардинг. Наҳотки орамиздаги баъзи бир нодонларнинг қилмишлари туфайли бизларни ҳалок қиласан?! Албатта, булар Сенинг бизга берган синовингдир. Сен у синов билан хоҳлаган кишингни йўлдан адаштирасан ва хоҳлаган кишингни ҳидоятга бошлайсан. Ёлғиз Сен бизларнинг эгамизсан. Шундай экан, бизларни кечир ва бизларга раҳм қил. Сен мағфират қилувчиларнинг энг афзалисан”, – деди.

15

وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا ۙ اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا ۖ قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Ўшанда, улардан бир гуруҳ: “Шундоқ ҳам Аллоҳ уларни ҳалок қилмоқчи ёки шиддатли азоб билан азобламоқчи бўлган қавмга нима учун ваъз-насиҳат қилмоқдасизлар?!” – деган эдилар. Шунда насиҳатгўй кимсалар: “Вазифамизни қилганимизга доир Роббингизга узримизни баён этиш учун ва балки улар Аллоҳдан қўрқсалар – деган умидда гапиряпмиз”, – деб жавоб беришган.

16

أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

Ёки бўлмаса, “Чиндан ҳам ота-боболаримиз олдиндан ширк келтирганлар, бизлар эса улардан кейинги зурриётлар бўлганмиз. Ахир ботил иш қилувчиларнинг амали туфайли бизларни ҳалок қиласанми?” деб айтмасликлари учундир.

17

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَىٰ وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ۚ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ ۙ وَلَٰكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَىٰ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ۗ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Икки жамоа тўқнашган пайтда сизлар водийнинг Мадинага яқин тарафида, у мушриклар эса водийнинг чекка томонида эканини эсланглар. Сизлар ўлжа қилиб олмоқчи бўлган карвон эса сиздан пастроқда эди. Борди-ю мушриклар билан жанг қилиш учун олдиндан ваъдалашган бўлсангиз ҳам, барибир муайян вақт ва жой ҳақида келиша олмай ихтилоф қилган бўлар эдингиз. Лекин Аллоҳ жангда ҳалок бўлганлар ҳам далил билан ҳалок бўлишлари, ҳаётда қолганлар ҳам далил билан тирик қолишлари учун ишни тамомига етказиш мақсадида сизларни душман билан тўсатдан тўқнаштириб қўйди. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва билувчи Зотдир.

18

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَىٰ وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ۚ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ ۙ وَلَٰكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَىٰ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ۗ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Икки жамоа тўқнашган пайтда сизлар водийнинг Мадинага яқин тарафида, у мушриклар эса водийнинг чекка томонида эканини эсланглар. Сизлар ўлжа қилиб олмоқчи бўлган карвон эса сиздан пастроқда эди. Борди-ю мушриклар билан жанг қилиш учун олдиндан ваъдалашган бўлсангиз ҳам, барибир муайян вақт ва жой ҳақида келиша олмай ихтилоф қилган бўлар эдингиз. Лекин Аллоҳ жангда ҳалок бўлганлар ҳам далил билан ҳалок бўлишлари, ҳаётда қолганлар ҳам далил билан тирик қолишлари учун ишни тамомига етказиш мақсадида сизларни душман билан тўсатдан тўқнаштириб қўйди. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва билувчи Зотдир.

19

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ ۙ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ ۚ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ

Уларнинг аҳволи худди фиръавн хонадони ва издошларининг ҳамда улардан аввалги ўтганларнинг ҳолатига ўхшайди. Улар Роббиларининг оятларини ёлғонга чиқаришгандан кейин гуноҳлари сабабли уларни ҳалок этдик ва фиръавн хонадонини денгизга ғарқ қилдик. Чунки уларнинг барчаси золим кимсалар эди.

20

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ ۚ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Эй Расулим, агар чақириғингиз улар учун яқин дунё манфаати ва машаққатсиз ўртача бир сафар бўлганида, сизга аниқ эргашар эдилар. Лекин уларга масофа узоқ кўриниб сафарга чиқмадилар. Яқинда мунофиқлар: “Агар кучимиз етганида, албатта, сизлар билан йўлга чиқар эдик”, – деб, Аллоҳ номи билан ёлғон қасам ҳам ичадилар. Шу тариқа улар ўзларини ҳам ҳалок қиладилар. Ҳолбуки, Аллоҳ уларни аниқ ёлғончи эканликларини билиб турибди.

МАСДАР-ЎЗАК ОЯТЛАРИ