Раҳмон ва Раҳим бўлган Аллоҳ номи билан бошлайман.
Эй Расулим, сиздан жангларда олинган ўлжаларнинг тақсимоти ҳақида сўрайдилар. Уларга: “Ўлжалар Аллоҳ ва Расулга оиддир. Агарда чинакам мўминлардан бўлсангиз, у ҳолда Аллоҳдан қўрқинглар ва ўзаро орангизни яхшилаб олинглар. Ҳамда Аллоҳга ва Расулига итоат қилинглар”, – деб айтинг.
Шунингдек, улар намозларини тўлиқ адо қиладилар ва уларга ризқ қилиб берганларимиздан муҳтожларга эҳсон қиладилар.
Ҳамда осийлар ёқтирмаса ҳам, ҳақни юзага чиқаришни ва ботилни буткул йўқ қилишни ирода қилар эди.
Мана шу сиз кофирларнинг бу дунёдаги жазонгиздир, бас, уни тотиб кўринглар. Қиёматда эса, албатта, кофирлар учун дўзах азоби бордир.
Мана шундай инъомлар мўминлар учундир. Албатта, Аллоҳ кофирларнинг ҳийласини заифлатувчи Зотдир.
Ҳамда улар Қуръон ҳукмларини эшитмаганлари ҳолларида “эшитдик”, – деган кимсалар каби бўлманглар.
Аллоҳнинг наздида махлуқларнинг энг ёмони, бу куфр келтирганлардир. Бас, улар иймон келтирмайдилар.
Куфр келтирган кимсалар ўзларини асло ўзиб кетган деб ўйламасинлар. Албатта, улар Аллоҳни ожиз қолдирувчи эмаслар.
Эй Пайғамбар, сизга ва сизга эргашган мўминларга Аллоҳнинг Ўзи кифоядир.
Албатта, ҳақиқий мўминлар Аллоҳнинг номи эсга олинганда қалблари титрайдиган, Унинг оятлари тиловат қилинганда иймонлари янада ортадиган ва ёлғиз Роббиларига суянадиган кимсалардир.
Ана ўшалар ҳақиқий мўмин кишилардир. Улар учун Роббилари ҳузурида улкан даражалар ва Аллоҳдан мағфират ва кенг ризқ бордир.
Бу ҳолат худди мўминлардан бир қисми урушга чиқишни ёқтирмаган бўлсалар ҳам, Роббингиз сизни ҳақ йўлда Бадр жанги учун уйингиздан чиқарганига ўхшайди.
Уруш қилиш ҳукми тўғрисидаги ҳақиқат баён бўлгандан кейин ҳам сиз билан тортишмоқдалар. Гўёки улар кўриб билиб турган ҳолларида ўлимга етаклаб кетилаётгандеклар.
Икки тоифадан бири, албатта, сизларники бўлади деб, Аллоҳнинг қилган ваъдасини эсга олинглар. Лекин сизлар қўлида қуроли бўлмаган гуруҳни ўзингизники бўлишни хоҳлар эдингиз. Аллоҳ эса Ўз сўзи билан ҳақиқатни ўртага чиқаришни ва кофирларнинг кетини узиб ташлашни хоҳлар эди.
Бадр жанги аввалида Роббингиздан мадад сўраб ёлворган эдингиз. Ўшанда: “Албатта, Мен орқама-орқа келувчи минглаб фаришта билан сизларга мадад бераман”, – деб дуонгизни ижобат қилганини эсланглар.
Аллоҳ сизларга бу мададни хушхабар бўлиши ва қалбларингиз таскин топиши учун қилди. Зеро, ғалаба фақат Аллоҳ тарафидан бўлади. Шубҳасиз, Аллоҳ иззати улуғ – Азиз ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.
Ўша пайт сизларни Ўз ҳузуридан омонлик бўлсин деб, енгил уйқуга чўмдирган эди. Ҳамда у билан сизларни покиза қилиш, шайтоннинг нопокликларини кетказиш, қалб ришталарингизни ўзаро боғлаш ва қадамларингизни мустаҳкам қилиш учун осмондан сув ёғдирганини эсланглар.
Роббингиз жангда ҳозир бўлган фаришталарга ваҳий қилиб: “Шубҳасиз, Мен сизлар билан биргаман. Иймон келтирганларни жангда собитқадам қилинглар. Мен куфр келтирганларнинг қалбларига қўрқув соламан. Сизлар мушрикларнинг бўйнига уриб ўлдиринглар. Ҳамда уларнинг ҳар бир бармоқларини уриб синдиринглар”, – деганини ёдга олинглар.
Уларга бу жазолар Аллоҳ ва Расулига қарши чиққанлари учундир. Кимки Аллоҳ ва Расулига қарши иш тутса, бас, Аллоҳнинг уларга азоби шиддатлидир.
Эй иймон келтирганлар, жангда тўда ҳолидаги куфр келтирганлар билан рўбарў келиб қолсангиз, уларга орқа ўгириб қочманглар.
Кимки ўша кунда жанг учун усулни қўллаб жойидан четланган ёки бошқа гуруҳга қўшилмоқчи бўлган ҳолатдан ташқари улардан орқа ўгириб қочиб кетса, албатта, Аллоҳдан бўлган ғазаб билан қайтган бўлади. Унинг жойи эса жаҳаннамдир. У нақадар ёмон борар жойдир.
Уларни жангда сиз ўлдирмадингиз, балки уларни Аллоҳ ўлдирди. Эй Муҳаммад, уларга қарата юзига қўлингиздаги бир сиқим тупроқни отган пайтингизда, сиз отмадингиз, балки уни Аллоҳ отди ҳамда Ўз тарафидан ғалабани мўминларга чиройли лутф бўлсин, деб қилди. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани эшитиб турувчи – Самиъ ва бўлаётган ишларни кўриб турувчи – Басир Зотдир.
Эй мушриклар, агар жангдан олдин мусулмонлар билан орани очишни хоҳлаган бўлсангиз, дарҳақиқат, мана мусулмонлар фойдасига фатҳ қилиш келди. Борди-ю мусулмонларга қарши жанг қилишдан тийилсангиз, бу сиз учун яхшироқдир. Агарда ибрат олмай яна урушга қайтсангиз, у ҳолда бизлар ҳам қайтамиз. Гуруҳингиз саноғи гарчи кўпчилик бўлса ҳам, сизларга ҳеч нарса фойда бермайди. Чунки Аллоҳ, албатта, мўминлар билан биргадир.
Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга ва Расулига итоат қилинглар! Ўзларингиз Қуръон ҳукмларини эшитиб туриб, ундан юз ўгириб кетманглар!
Чунки Аллоҳ наздида Ер юзидаги жонзотларнинг энг ёмони ҳақдан йироқ бўлиб кар ва соқов бўлиб олиб, ақл юритмайдиган кимсалардир.
Агар Аллоҳ улардан бирор яхшилик чиқишини билганида эди, албатта, уларга ҳақиқатни билдириб қулоқ солдирарди. Агарда уларга ҳақиқатни эшиттирган тақдирда ҳам улар юз ўгириб кетган бўлар эдилар.
Эй иймон келтирганлар! Сизларни ҳузурли ҳаётга чорловчи нарса билан даъват қилса, дарҳол Аллоҳга ва Расулга итоат қилиб, жавоб беринглар! Ҳамда билиб қўйингларки, албатта, Аллоҳ киши билан унинг қалби орасини эгаллаб туради. Шак-шубҳасиз, Унинг ҳузурида жам бўласизлар.
Сизлардан фақат золим кимсаларга хос бўлмай, балки ҳамма учун келадиган балолардан қўрқинглар. Шунингдек, билиб қўйингларки, албатта, Аллоҳ азоби қаттиқ бўлган Зотдир.
Сизларни Макка ерида озчилик ва ночор аҳволда бўлиб, мушрик инсонларнинг мол-мулкингизни тортиб олишларидан қўрқиб юрган пайтингизда сизларга Мадинадан жой берганини ва Ўз ёрдами билан сизларни қўллаб-қувватлаганини, шояд, шукр қиласизлар деб, покиза неъматлардан ризқлантирганини эсланглар.
Эй иймон келтирганлар! Аллоҳ ва Расулга осий бўлиб хиёнат қилманглар. Ҳамда била туриб ораларингиздаги омонатларингизга хиёнат қилманглар.
Ҳамда билиб қўйинглар: мол-дунёнгиз ва фарзандларингиз фақатгина бир синовдир. Аллоҳнинг ҳузурида эса улкан ажру мукофот бордир.
Эй иймон келтирганлар! Агар Аллоҳга итоат қилиб тақво қилсангиз, сизларга ҳақ билан ноҳақни ажратадиган ҳидоят йўлини қилиб қўяди. Ҳамда гуноҳларингизни кечиб, сизларни мағфират қилади. Аллоҳ буюк фазлу карам соҳибидир.
Эй Расулим, куфр келтирганларнинг сизни ушлаб олиш, ўлдириш ёки Маккадан чиқариб юбориш учун сизга макр қилганларини эсланг. Улар ўзларича макр қилар эдилар, Аллоҳ ҳам уларга қарши макр қилар эди. Бироқ Аллоҳ макр қилувчиларнинг яхшироғидир.
Қачонки у кофирларга оятларимиз тиловат қилиб берилса, “Буларни эшитганмиз, агар истасак, шунга ўхшаш гапни биз ҳам тўқиб айтган бўлар эдик. Бу оятлар аввалгилардан қолган афсоналардан бошқа нарса эмас”, – дер эдилар.
Яна уларнинг: “Ё Аллоҳ, агарда мана шу Қуръон Сенинг ҳузурингдан, ҳақиқатан, нозил қилинган бўлса, у ҳолда майли, устимизга самодан тош ёғдир ёки бизларга аламли азобни келтир”, – деганларини эсланг.
Бироқ сиз уларнинг орасида экансиз, Аллоҳ уларни азобламоқчи эмас. Ҳамда мағфират тилаб турганларида ҳам Аллоҳ уларни азобловчи эмасдир.
Лекин улар мўминларни Масжид ул-Ҳаромга боришга тўсқинлик қилсалар-у Аллоҳ нима учун ҳам уларни азобламасин. Ҳолбуки, у мушриклар Каъбанинг эгалари ҳам эмаслар. Унинг эгалари фақатгина Аллоҳдан қўрқадиган кимсалардир. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар.
Уларнинг Байтуллоҳ олдида қилган ибодатлари фақат ҳуштак ва чапак чалишдан иборат эди. Ана энди Бадр жангида куфр келтирганингиз учун азобни тотиб кўринглар.
Албатта, куфр келтирганлар мол-дунёларини Аллоҳнинг йўлидан одамларни тўсиш учун сарфлайдилар. Улар яна сарфлашда давом этаверадилар, бироқ бу қилмишлари уларга надомат бўлиб қолади кейин эса, мағлубиятга учрайдилар. Куфр келтирганлар жаҳаннам сари тўпланиб келтириладилар.
Бу пок мўминларни нопок мушриклардан айириш ва нопокларнинг барчасини бир-бирининг устига уюмлаб жаҳаннамда бўлишлари учундир. Ана ўшалар охиратда аниқ зиён кўрувчилардир.
Эй Муҳаммад, куфр келтирганларга: “Агар куфрдан тўхтасалар, олдинги қилган гуноҳлари кечирилишини, борди-ю ширкка қайтсалар, у ҳолда аввалгиларнинг йўли ибрат тариқасида қандай бўлиб ўтганини”, – айтинг.
Улар билан фитна йўқ бўлиб ва диннинг барчаси, фақат ёлғиз Аллоҳ учун бўлгунча жанг қилинглар. Агар улар куфр ва ширкдан тийилсалар, албатта, Аллоҳ улар нима қилаётганларини кўриб турувчи Зотдир.
Агарда яна иймондан юз ўгирсалар, унда билиб қўйинглар, Аллоҳ сизнинг Эгангиздир. У Зот нақадар яхши дўст ва нақадар яхши ёрдамчидир.
Сизлар агар Аллоҳга ва Бадр жангида икки жамоа тўқнашиб ҳақ ва ботилнинг орасини айирувчи кунда қулимиз Муҳаммадга нозил қилган оятларимизга иймон келтирган бўлсангиз, унда урушда олган ғаниматларингизнинг бешдан бири Аллоҳга, пайғамбарга, қариндошларга етим-есирларга, мискинларга ва мусофирларга тегишли эканини билиб қўйинглар. Албатта, Аллоҳ ҳар нарсага кучи етадиган Зотдир.
Икки жамоа тўқнашган пайтда сизлар водийнинг Мадинага яқин тарафида, у мушриклар эса водийнинг чекка томонида эканини эсланглар. Сизлар ўлжа қилиб олмоқчи бўлган карвон эса сиздан пастроқда эди. Борди-ю мушриклар билан жанг қилиш учун олдиндан ваъдалашган бўлсангиз ҳам, барибир муайян вақт ва жой ҳақида келиша олмай ихтилоф қилган бўлар эдингиз. Лекин Аллоҳ жангда ҳалок бўлганлар ҳам далил билан ҳалок бўлишлари, ҳаётда қолганлар ҳам далил билан тирик қолишлари учун ишни тамомига етказиш мақсадида сизларни душман билан тўсатдан тўқнаштириб қўйди. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва билувчи Зотдир.
Эй Муҳаммад! Сиз жангдан олдин кўрган тушингизда Аллоҳ сизга матонат бериши учун уларнинг сонини оз қилиб кўрсатди. Чунки сизларга уларнинг ададини кўп қилиб кўрсатганида эди, сизлар ваҳимага тушиб сустлашиб қолган ва бу борадаги ишда тортишиб қолган бўлар эдингиз. Лекин Аллоҳ Ўзининг ёрдами билан сизларни ундан саломат қилди. Шубҳасиз, У кўнгиллардаги яширинган нарсаларни ҳам билувчи Зотдир.
Сизлар жангда ёв билан юзма-юз келганингизда, Аллоҳ бўлиши керак бўлган илоҳий амрни қилиш учун у душманларни сизларнинг кўзингизга камайтириб, сизларни ҳам уларнинг кўзларига озчилик қилиб кўрсатганини эсга олинг. Зеро, барча ишлар Аллоҳга қайтарилади.
Эй иймон келтирганлар! Бирор бир душман тўдасига дуч келиб қолсангиз, матонат ва сабот билан туринглар. Шунингдек, Аллоҳни кўп эсга олинглар. Шояд, шунда зафар қучсангизлар.
Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилинглар ва ўзаро ихтилофга тушиб тортишманглар. Акс ҳолда, сустлашиб, куч-қувватингиз кетиб қолади. Сабр-тоқатли бўлинглар, Албатта, Аллоҳ сабр қилувчилар билан биргадир.
Ўз диёрлари Маккадан кибр ва одамларга риёкорлик билан чиққан ҳамда Аллоҳнинг ҳақ йўлидан тўсадиган кофир кимсалар каби бўлманглар. Аллоҳ уларнинг қилаётган барча ишларини қамраб олувчидир.
Бадр жанги аввалида шайтон турли баҳоналар билан уларга қилаётган ишларини чиройли қилиб кўрсатиб: “Бу кунда одамлар ичида сизларга ғолиб келадигани йўқ. Албатта, мен сизнинг ёнингизда мададкорман”, – деганини эсланг. Вақтики, икки қўшин бир-бири билан учрашганда, у орқасига қараб қочган эди. Шунда шайтон уларга: “Мен сизлар қилаётган ишлардан узоқман. Шубҳасиз, мен сизлар кўрмаётган нарсани кўряпман. Мен, албатта, Аллоҳдан қўрқаман, шунингдек, Аллоҳнинг азоби қаттиқдир”, – деган эди.
Мунофиқлар ва қалбларида иллат бўлган кимсалар: “Ҳов анави мусулмонларнинг динлари уларни жуда мағрурлантириб юборибди”, – деганларини эсга олинг. Кимки Аллоҳга суянса, албатта, ғолибдир. Шубҳасиз, Аллоҳ иззати улуғ – Азиз ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.
Жанг майдонида фаришталар кофир бўлганларнинг юзлари ва орқаларига уриб жонларини олаётганларини кўрганингизда эди. Малоикалар: “Куйдурувчи дўзах азобини тотинглар”, – дер эдилар.
Бу азоблар ўз қўлларингиз билан қилган ёмон ишларингиз учундир. Зеро, Аллоҳ ўз бандаларига зулм қилувчи эмас эди.
Уларнинг аҳволи худди фиръавн хонадони ва издошларининг ҳамда улардан аввалги ўтганларнинг ҳолатига ўхшайди. Улар Аллоҳнинг оятларига куфр келтирганлар, кейин эса, Аллоҳ уларни гуноҳлари сабабли тутиб азоблади. Албатта, Аллоҳ кучлидир ва азоби қақшатгичдир.
Сабаби, токи одамлар ўзларидаги яхши ҳолатни ёмон ҳолатга ўзгартирмагунларича, шубҳасиз, Аллоҳ ҳам бир қавмга ато этган неъматини ўзгартирувчи эмасдир.
Уларнинг аҳволи худди фиръавн хонадони ва издошларининг ҳамда улардан аввалги ўтганларнинг ҳолатига ўхшайди. Улар Роббиларининг оятларини ёлғонга чиқаришгандан кейин гуноҳлари сабабли уларни ҳалок этдик ва фиръавн хонадонини денгизга ғарқ қилдик. Чунки уларнинг барчаси золим кимсалар эди.
Уларнинг орасида сиз билан аҳдлашиб, сўнгра Аллоҳдан қўрқмасдан ҳар гал ўз аҳдларини бузаверадиган кимсалар ҳам бордир.
Бас, агар уларни жанг майдонида учратиб қолсанг, йўқ қилиш билан уларни шундай тарқатиб юборки, ортларидан уларга ёрдамга келувчи кимсалар ҳам шояд, ҳуркиб эслатма олиб қолсалар.
Борди-ю бирор қавм тарафидан қилинган аҳдга хиёнат бўлишидан аниқ хавотирга тушсангиз, у ҳолда икки томонлама баробар аҳд бузилганини ўртага ташланг. Шубҳасиз, Аллоҳ хоинларни яхши кўрмайди.
Улар учун қўлингиздан келганича ҳарбий куч-қувват ва эгарланган отларни тайёр қилиб қўйинглар, бу билан Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа ўзингиз билмайдиган, лекин Аллоҳ биладиганларни ҳам қўрқитасиз. Аллоҳ йўлида нимани сарф қилсангиз, сизга тўла-тўкис қилиб адолат билан қайтарилади ва сизларга зулм қилинмайди.
Агар улар тинчликка мойил бўлсалар, сиз ҳам унга мойил бўлинг. Ҳамда ҳар бир ишда Аллоҳга суянинг, шубҳасиз, Аллоҳ ҳамма нарсани эшитиб турувчи – Самиъ ва бўлаётган ишларни билиб турувчи – Аълим Зотдир.
Агар кофирлар ҳийла қилиб сизни алдамоқчи бўлсалар, шубҳасиз, Аллоҳнинг Ўзи сизга кифоя қилади. У Ўз ёрдами билан мўминларни қўллаб-қувватлаган Зотдир.
Ҳамда мўминларнинг қалбларини ўзаро бирлаштирган Зотдир. Агар сиз Ер юзидаги барча нарсани сарф қилсангиз ҳам, уларнинг қалбларини бирлаштира олмас эдингиз. Лекин Аллоҳ уларнинг ораларини бирлаштирди. Шубҳасиз, У иззати улуғ – Азиз ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.
Эй Пайғамбар! Мўминларни душманга қарши жангга чорланг! Агар сизлардан йигирма нафар сабрли мўмин киши бўлса, икки юз нафар душман устидан ғалаба қилади. Борди-ю сизлардан юз нафар бўлса, унда минг нафар кофир кимсаларга ғолиб келади. Бунинг сабаби эса, уларнинг фаҳмламайдиган қавм эканликларидандир.
Энди эса Аллоҳ сизлардан юкни енгиллаштирди ва сизларда ожизлик борлигини билди. Бас, агар сизлардан юзта сабрли мўмин бўлса, энди икки юзта кофирни енгади. Борди-ю сизлардан минг нафар бўлса, Аллоҳнинг изни билан икки минг нафарни енгади. Аллоҳ сабр қилувчилар билан биргадир.
Бирор бир Пайғамбар учун токи Ер юзида душманларга зарба бериб кучга тўлмагунча асирларга эга бўлиб, кейин уларни фидя эвазига қўйиб юбориш тўғри бўлмайди. Сиз мўминлар эса ўткинчи дунёнинг манфаатини хоҳлайсиз. Ҳолбуки, Аллоҳ сизларга охират неъматларини беришни хоҳлайди. Аллоҳ иззати улуғ – Азиз ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.
Агар Аллоҳнинг олдиндан хатоларни кечирилиши ҳақидаги битиги бўлмаганида, олган нарсаларингиз туфайли улкан азоб етган бўлар эди.
Жангда ғанимат қилиб олганларингиздан ҳалол ва пок ҳолда тановул қилаверинглар ва ёлғиз Аллоҳдан қўрқинглар. Шубҳасиз, Аллоҳ гуноҳларни кечирувчи – Ғофур ва марҳамати кенг бўлган – Раҳим Зотдир.
Эй Пайғамбар, қўлингиздаги асир олинган кимсаларга: “Агар Аллоҳ қалбларингизда яхшиликка мойиллик кўрганда эди, сизлардан олинган ўлжадан кўра яхшироқ неъматни сизларга ҳам берар ва сизларни кечирар эди. Зеро, Аллоҳ гуноҳларни кечирувчи – Ғофур ва марҳамати кенг бўлган – Раҳим Зотдир”, – деб айтинг.
Эй Расулим! Агар асирлар ўз сўзида турмай сизга хиёнат қилмоқчи бўлишса, ташвишланманг, дарҳақиқат, улар аввал ҳам Аллоҳга хиёнат қилган эдилар. Шунинг учун ҳам, Аллоҳ сизга уларнинг устидан ғалаба имконини берди. Аллоҳ ҳамма нарсани билиб турувчи – Аълим ва ҳикмат эгаси – Ҳаким Зотдир.
Албатта, иймон келтирган, Маккадан Мадинага кўчиб ўтган, Аллоҳнинг йўлида моллари ва жонлари билан жидду жаҳд қилганлар ҳамда жой бериб, ёрдам кўрсатганлар, ана ўшалар бир-бирларига ҳақиқий дўстдирлар. Аммо иймон келтирган, лекин ҳали ҳижрат қилмаганларга эса, то ҳижрат қилмагунларича, улар билан дўстлик қилиш сизлар учун жоиз эмасдир. Агар улар сизлардан дин ишларида ёрдам сўрасалар, сиз билан ўрталарида уришмаслик ҳақида аҳднома бор қавм зиддига бўлмагани ҳолда уларга ёрдам беришингиз керак. Аллоҳ нима қилаётганингизни кўриб турувчи – Басир Зотдир.
Куфр келтирган кимсалар эса бир-бирларига дўстдирлар. Агар мўминга дўст, кофирга душман муомаласини қилмасангизлар, у ҳолда Ер юзида фитна ва катта фасод бўлиб кетади.
Иймон келтирган, ҳижрат қилган ва Аллоҳ йўлида душманга қарши курашганлар ҳамда муҳожирларга жой бериб, ёрдам қилганлар, айнан ўшалар ҳақиқий мўмин кимсалардир. Улар учун Аллоҳдан мағфират ва кенг ризқ бордир.
Кейинчалик иймон келтириб, Маккадан Мадинага кўчиб ўтган ва сизлар билан бирга душманга қарши жанг қилганлар ҳам сизлардандир. Қон-қариндошлар эса, Аллоҳнинг китобидаги ҳукмига кўра мерос олишда бир-бирларига ҳақлироқдирлар. Аллоҳ, шубҳасиз, ҳамма нарсани билиб турувчи Зотдир.
