ض ح ك

ضَحِك : Хурсандлик сабабли юз/чеҳранинг очилиши ва тишларнинг кўриниб қолишидир. Хурсандлик пайтида тишларнинг кўриниши сабабли олдинги тишларга ضَوَاحِك дейилган. Истиора йўли билан бу сўз масхара қилиш маъносида ҳам ишлатилади. ضَحِكْتُ مِنْهُ /Уни масхара қилдим, дейилади. رَجُلٌ ضُحَكَةٌ : Одамларни масхара қиладиган киши. Ўзи масхара қилинадиган кишига ضُحْكَة дейилади. Аллоҳ буюради: وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ : Сизлар уларнинг устидан кулар эдингиз (23/Муъминун 110); فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِآَيَاتِنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَضْحَكُونَ : Мусо уларга мўъжизаларимизни келтирганида, улар бирданига бу мўъжизалардан кула бошладилар (43/Зухруф 47); أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ * وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ : Шу сўзга ажабланасизларми? * Куласизлар-у, йиғламайсизлар! (53/Нажм 59-60).
Бу сўз мужаррад/соф хурсандлик учун ҳам ишлатилади: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ * ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ : Айрим юзлар ўша куни нурафшондир * Кулиб турувчи ва шодмондир (80/Абаса 38-39); فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا : Оз кулсинлар (9/Тавба 82); فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِنْ قَوْلِهَا : (Сулаймон) унинг сўзидан кулиб табассум қилди (27/Намл 19).
Шоир шундай дейди:
تَضْحَكُ الضَّبُعُ لِقَتْلَى هُذَيْلٍ *** وَتَرَى الذِّئْبَ لَهَا يَسْتَهِلُّ -291
291- Сиртлон Ҳузайл ўликлари устидан ; Ва бўрининг улар учун увиллаётганини кўрасан. : (11/Ҳуд 72). Шоир бир боғни васф қилар экан, шундай дейди: .