ز و ج
З-в-ж
Тирик мавжудотлар орасидаги жуфтлашган эркак ва урғочи жуфтликларнинг ҳар бирига زَوْج дейилгани каби, булардан ва бошқа мавжудотлардан бўлган жуфтликларнинг ҳар бирига ҳам زَوْج дейилади; маҳси ва пойабзал каби. Хоҳ ўхшаш, хоҳ зид бўлсин, бошқа бир нарса билан бирга бўлган ҳар қандай нарсага ҳам زَوْج дейилади.
فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى : Ундан икки жуфтни, эркак ва аёлни пайдо қилди (75/Қиёмат 39): يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ : Эй Одам, сен ва жуфтинг жаннатга жойлашинглар (2/Бақара 35).
زَوْجَة сўзи эътиборли бўлмаган бир лаҳжадир; кўплиги زَوْجَات шаклида келади. Шоир шундай дейди:
فَبَكَا بَنَاتِي شَجْوَهُنَّ وَزَوْجَتِي -214
214- Ғам-ғуссаларидан қизларим ва жуфтим йиғлади.
زَوْج нинг кўплиги أَزْوَاج шаклида келади. هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى اْلاَرَائِكِ مُتَّكِؤُونَ : Ўзлари ва жуфтлари сояларда, сўриларга ястанганлар (36/Ёсин 56); احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ : Ўша зулм қилганларни ва жуфтларини тўпланглар (37/Соффат 22); яъни қилган ишларида ўзларига эргашган тарафдорларини.
لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ : Зинҳор, улардан азвожан берганимиз неъмат ва лаззатларга кўзингни тикма (15/Ҳижр 88); яъни бир-бирига ўхшаган ва тарафдор бўлганларга. : (51/Зориёт 49). Бу оят; ҳар бир нарса жавҳар, араз, модда ва суратдан таркиб топишига; ҳеч бир нарса ўзининг яратилган эканини тақозо этувчи таркибдан холи бўла олмаслигига ва унинг бир яратувчиси борлигига, бу эса Аллоҳ таоло эканига ишора қилади. «» сўзи мана бу ҳақиқатни баён қилади: Оламдаги ҳар бир нарса, зидди ёки ўхшаши ёхуд таркиби бўлиши жиҳатидан жуфтдир. Яъни ашё ҳеч қандай ҳолда мураккаб бўлишдан қутула олмайди. : (56/Воқеа 7); яъни уч гуруҳ дўст. Улар эса ушбу оятнинг кетидан дарҳол баён қилинган кишилардир. : : (37/Соффат 22). (89/Фажр 27-28); яъни дўстингга қайт. (3/Оли Имрон 30). , шаклидаги форманинг келмаслиги, охиратдаги никоҳ бизнинг орамизда маълум бўлган никоҳдан фарқли эканига эътибор қаратиш учундир.
فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى : Ундан икки жуфтни, эркак ва аёлни пайдо қилди (75/Қиёмат 39): يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ : Эй Одам, сен ва жуфтинг жаннатга жойлашинглар (2/Бақара 35).
زَوْجَة сўзи эътиборли бўлмаган бир лаҳжадир; кўплиги زَوْجَات шаклида келади. Шоир шундай дейди:
فَبَكَا بَنَاتِي شَجْوَهُنَّ وَزَوْجَتِي -214
214- Ғам-ғуссаларидан қизларим ва жуфтим йиғлади.
زَوْج нинг кўплиги أَزْوَاج шаклида келади. هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى اْلاَرَائِكِ مُتَّكِؤُونَ : Ўзлари ва жуфтлари сояларда, сўриларга ястанганлар (36/Ёсин 56); احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ : Ўша зулм қилганларни ва жуфтларини тўпланглар (37/Соффат 22); яъни қилган ишларида ўзларига эргашган тарафдорларини.
لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ : Зинҳор, улардан азвожан берганимиз неъмат ва лаззатларга кўзингни тикма (15/Ҳижр 88); яъни бир-бирига ўхшаган ва тарафдор бўлганларга. : (51/Зориёт 49). Бу оят; ҳар бир нарса жавҳар, араз, модда ва суратдан таркиб топишига; ҳеч бир нарса ўзининг яратилган эканини тақозо этувчи таркибдан холи бўла олмаслигига ва унинг бир яратувчиси борлигига, бу эса Аллоҳ таоло эканига ишора қилади. «» сўзи мана бу ҳақиқатни баён қилади: Оламдаги ҳар бир нарса, зидди ёки ўхшаши ёхуд таркиби бўлиши жиҳатидан жуфтдир. Яъни ашё ҳеч қандай ҳолда мураккаб бўлишдан қутула олмайди. : (56/Воқеа 7); яъни уч гуруҳ дўст. Улар эса ушбу оятнинг кетидан дарҳол баён қилинган кишилардир. : : (37/Соффат 22). (89/Фажр 27-28); яъни дўстингга қайт. (3/Оли Имрон 30). , шаклидаги форманинг келмаслиги, охиратдаги никоҳ бизнинг орамизда маълум бўлган никоҳдан фарқли эканига эътибор қаратиш учундир.