ز و ر

زَوْر : Кўкракнинг юқори қисмига айтилади. زُرْتُ فُلاَنًا : Фалончи киши билан заврим билан/кўкрагимнинг юқори қисми билан учрашдим; ёки унинг заврига томон бордим. Бу худди وَجَهْتُهُ /Унга юзландим, сўзи кабидир. رَجُلٌ زَائِرٌ وَقَوْمٌ زَوْرٌ сўзи, رَجُلٌ سَافِرٌ وَقَوْمٌ سَفْرٌ сўзи кабидир.
Баъзан رَجُلٌ زَوْرٌ : дейиладики, бу ҳолда زَوْر , ўзи билан сифатланувчи масдар бўлади. Худди ضَيْف каби. زَوَر : Кўкрак устидаги эгриликдир. أَزْوَر : Кўкрак усти эгри бўлган киши. وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَت تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ : Қуёшни кўрасан, у чиққан вақтида уларнинг ғоридан ўнг томонга оғади (18/Каҳф 17); яъни мойил бўлади. Оятдаги تَزَاوَرُ сўзи, зо ҳарфининг шадда ва тахфифи билан ҳам ўқилган.
Шунингдек, бу сўз تَزْوَرُّ [ро ҳарфининг шаддаси билан ҳам] ўқилган.
Абул-Ҳасан, бу оятда تَزْوَرُّ сўзи ҳеч қандай маъно ифода этмаслигини айтади. Чунки اِزْوِرَار , қисилиш маъносидадир.
Бу ўзакдан; تَزَاوَرَ عَنْهُ، وَازْوَرَّ عَنْهُ، وَرَجُلٌ أَزْوَرُ، وَقَوْمٌ زُورٌ шакллари келади. بِئْرٌ زَوْرَاءُ : Эгри қазилган қудуқ.
Тўғри йўналишдан оғгани учун, ёлғонга زُور дейилади. Аллоҳ буюради: فَقَدْ جَاؤُوا ظُلْمًا وَزُورًا : Улар, ҳақиқатан, зулм ва ёлғонни келтирдилар (25/Фурқон 4); وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ : Ёлғон сўздан сақланинг (22/Ҳаж 30); وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَرًا مِنَ الْقَوْلِ وَزُورًا : Улар номақбул ва ёлғон сўз айтадилар (58/Мужодала 2); وَالَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ : Улар ёлғон гувоҳлик бермайдилар (25/Фурқон 72).
Қуйидаги шеърда, ёлғон ва ҳақдан оғиш бўлгани учун бутга زُور дейилган:
جَاءُوا بِزُورَيْهِمْ وَجِئْنَا بِالأَصَمْ -216
216- Улар ҳар икки Зурларини [бутларини) келтирдилар; биз эса Асамни келтирдик.