ط ب ق

مُطَابَقَة : Мутазойиф/нисбий исмлардан биридир. مُطَابَقَة бир нарсани бошқа нарсанинг устига айни ўлчамда қўйишдир. طَابَقْتُ النَّعْلَ /Пойабзални қават-қават тикдим, деган сўз ана шу маънодан келади. Шоир ҳам шундай дейди:
إِذَا لاَوَذَ الظِّلَّ الْقَصِيرَ بِخُفِّهِ *** وَكَانَ طِبَاقَ الْخُفِّ أَوْ قَلَّ زَائِدًا -297
297- Оёғи билан қисқа соядан паноҳ топганида;
У оёққа тенг ёки ундан бир оз ортиқроқ эди.
Кейин طِبَاق сўзи баъзан устма-уст қўйилган нарса учун; баъзан эса бошқасига мос келадиган нарса учун ишлатиладиган бўлди; худди икки маъно учун қўйилиб, сўнгра улардан фақат биттаси билан боғлиқ ҳолда ишлатиладиган бошқа сўзлар каби. Масалан; كَأْس /қадаҳ, رَاوِيَة /меш ва шунга ўхшашлар. Аллоҳ буюради: الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَوَاتٍ طِبَاقًا : У етти осмонни қават қават қилиб яратган Зотдир (67/Мулк 3); яъни бирини бошқасининг устига яратди.
لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ : Сиз, албатта босқичдан босқичга минасиз (84/Иншиқоқ 19); яъни инсон бир ҳолатдан бошқа ҳолатга ўтади. Бу оят инсоннинг дунёда босиб ўтадиган турли босқичларига ишора қилмоқда; худди мана бу оят каби: وَمِنْ آَيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ : Сизларни тупроқдан яратгани Унинг аломатларидандир. Сўнгра сизлар башарга айланиб, ер юзига тарқаласизлар (30/Рум 20). Шунингдек, оят охиратдаги қайта тирилиш, ҳисоб-китоб қилиниш ва сирот кўпригидан ўтиш каби жаннат ёки жаҳаннамга кириладиган пайтгача рўй берадиган турли ҳолатларга ҳам ишора қилади.
Бир-бирига тенг келадиган ҳар бир жамоа учун: هُمْ فِي أُمِّ طَبَقٍ /Улар тенгдирлар, дейилади. اَلنَّاسُ طَبَقَاتٌ : Одамлар табақа-табақадир. طَابَقْتُهُ عَلَى كَذَا : У билан фалон масалада келишиб олдим. وَتَطَابَقُوا وَأَطْبَقُوا عَلَيْهِ : Улар фалон нарса юзасидан бир тўхтамга келишди/келишиб олишди. Мана бу сўз ҳам шу маънодан келади: جَوَابٌ يُطَابِقُ السُّؤَالَ : Саволга мос жавоб. Оёғи кишанланган кишининг юришига ҳам مُطَابَقَة дейилади. Мевалар устига қўйиладиган ҳамда бир нарсанинг устига қўйиладиган нарсага طَبَق дейилади. Бир-бирига мос келгани учун ҳар бир умуртқа суягига ҳам طَبَق дейилади.
مُطَابَقَةُ النَّعْلِ /Пойабзалларнинг бир-бирига мос келиши, деган сўзнинг маъноси нуқтаи назаридан طَبَّقْتُهُ بِالسَّيْفِ /уни қилич билан тенг икки бўлакка бўлдим, дейилади. طِبْقُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ : Бир-бирига тенг келадиган кеча ва кундуз соатлари/муддатларидир. أَطْبَقْتُ عَلَيْهِ الْبَابَ : Эшикни унинг устига ёпдим. رَجُلٌ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ : Тили тутилиб қоладиган одам. Бу ибора мана бу маънодан келади: أَطْبَقْتُ الْبَابَ : Эшикни ёпдим. فَحْلٌ طَبَاقَاءُ : Қайта-қайта жуфтлашгани сабабли ожиз бўлиб қолган наслли эркак ҳайвон. Фалокат ҳам بِنْتُ الطَّبَقِ деб ифодаланади. وَافَقَ شِنٌّ طَبَقَةً /Шинн Табақа билан келишди, деган сўздаги Шинн ва Табақа икки қабила номидир.