ط ل ق

طَلاَق сўзининг ўзак маъноси — боғдан халос бўлишдир. أَطْلَقْتُ الْبَعِيرَ مِنْ عِقَالِهِ وَطَلَّقْتُهُ /Туяни тушовидан ечдим, дейилади. هُوَ طَالِقٌ وَطَلْقٌ بِلاَ قَيْدٍ : У боғсиз/тушовсиз ҳолда эркиндир. طَلَّقْتُ الْمَرْأَةَ /Аёлни талоқ қилдим, деган сўз шу маънодан истиора қилинган; худди, خَلَّيْتُهَا فَهِيَ طَالِقٌ : Уни бўшатдим, у эркин; яъни никоҳ боғидан ечилган, деган сўзга ўхшайди. Аллоҳ буюради: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ : Эй Пайғамбар! Хотинларни талоқ қилишни истаган пайтингизда, уларни иддаларида талоқ қилинглар ва иддани ҳам сананглар (65/Талоқ 1); وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ : Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч ҳайз муддати кутадилар (2/Бақара 228). Бу ҳукм ражъий бўлган ва ражъий бўлмаган талоқларни ўз ичига олади. وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا : Агар улар яраштиришни хоҳласалар; бу ҳолда эрлари уларни қайтариб олишга ҳақлироқдир (2/Бақара 228) ҳукми эса фақат ражъий талоққа тегишлидир. فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ : Агар эр уни яна бир бор талоқ қилса; энди ундан кейин аёл бошқа бир эрга никоҳланмагунча унга ҳалол бўлмайди (2/Бақара 230); яъни боин талоқдан кейин унга ҳалол бўлмайди. فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا : Агар эр уни талоқ қилса…; яна бир-бирларига қайтишларида ҳар иккиси учун ҳам гуноҳ йўқдир (2/Бақара 230); яъни иккинчи эр ҳам уни талоқ қилса.
اِنْطَلَقَ فُلاَنٌ : Фалончи кўринмасдан кетди. Аллоҳ буюради: فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ : Ўзаро пичирлашиб, чиқиб кетдилар (68/Қалам 23); انْطَلِقُوا إِلَى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ : Ёлғон деб юрган нарсангизга боринглар (77/Мурсалот 29).
Ҳалол бўлган нарсага طِلْق дейилади; яъни мутлақдир/эркиндир, унда ҳеч бир монелик йўқдир. Эркин бўлиши жиҳатидан; عَدَا الْفَرَسُ طَلْقًا أَوْ طَلْقَيْنِ /От бир ёки икки марта чопди, дейилади. مُطْلَق : Истисноси бўлмаган ҳукм. Саховат маъносида; طَلَقَ يَدَهُ وَأَطْلَقَهَا /Қўлини очди/Сахий бўлди, дейилади. طَلْقُ الْوَجْهِ وَطَلِيقُ الْوَجْهِ : Кулар юзли, юзини буриштирмайдиган. طُلِّقَ السَّلِيمُ : Илон чаққан кишининг/Ярадорнинг оғриғи тинди. Шоир шундай дейди:
تُطَلِّقُهُ طَوْرًا وَطَوْرًا تُرَاجِعُ -302
302- [Заҳарнинг оғриғи] гоҳида тинади, гоҳида эса қайтиб келади.
Туялар сувга қўйиб юборилган кечага, لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ дейилади. قَدْ أَطْلَقَهَا : Туяларни сувга қўйиб юборди.