ث ب ت

ثَبَات сўзи زَوَال сўзининг зиддидир. Феъл сифатида ثَبَتَ يَثْبُتُ ثَبَاتاً дейилади. Аллоҳ буюради: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا Эй мўминлар, бирор жангчилар тўдасига дуч келиб қолсангиз, сабот қилинглар (8/Анфол 45). Шунингдек, رَجُلٌ ثَبْتٌ وَثَبِيتٌ فِي اْلحَرْب : жангда матонатли киши деганидир.
أثْبَتَهُ السَّقَم ибораси касаллик кишини сира тарк этмаганда айтилади. Бу ҳам кўз билан, ҳам басират билан идрок этиладиган мавжудотлар ҳақида айтилади. فُلاَنٌ ثاَبِتٌ عِنْدِي ، “Фалончи менинг наздимда собитдир.” نُبُوَّةُ النَّبِّي ثَابِتَةٌ “Пайғамбарнинг пайғамбарлиги собитдир” иборалари каби. إِثْباَت ва تَثْبِيت эса, баъзан феъл ҳақида айтилади. Масалан, йўқликдан борлиқ оламига чиққан нарса ҳақида أَثْبَتَ اللهُ كَذَا Аллоҳ фалон нарсани мавжуд қилди дейилади. Баъзан ҳукм билан собит бўлган нарса учун ишлатилади. Қози фалончининг зиммасига фалон нарсани исбот ёки собит қилди дейилади. Баъзан эса сўз билан бўладиган нарсалар учун ишлатилади. Бунда сўзнинг рост ёки ёлғон бўлиши фарқ қилмайди.
أَثْبَتَ التَّوْحِيد тавҳидни мустаҳкамлади ва صَدَقَ النُّبُوَّة пайғамбарликни тасдиқлади дейилгани каби. فُلاَنٌ أَثْبَتَ مَعَ اللهِ إِلَهاً آخَرَ Фалон одам Аллоҳ билан бирга бошқа бир илоҳни ҳам бор деб эътироф қилди деб ҳам айтилади.
Аллоҳ таолонинг: لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ ...Сени ушлаб боғлаш ёки ўлдириш учун.. (8/Анфол 30) деган сўзига келсак, бу — сени йўлингдан тўсиш ва саросимага солиш учун, деганидир. Худди шунингдек, Аллоҳ таолонинг: يُثَبِّتُ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ(14/Иброҳим 27) деган сўзи — уларни кучли далиллар билан қувватлайди, деган маънони англатади. (4/Нисо 66) деган сўзи эса, илмларини эгаллашда кўпроқ фойдали, кўпроқ таъсирли бўлар эди, деган маънони билдиради. (25/Фурқон 23) оятида зикр қилинган кишиларнинг ҳолига тушишдан қутулган бўладилар, дейилган бўлади. (17/Исро 74); (8/Анфол 12); (2/Бақара 265); (2/Бақара 250).