غ ر ب

غَرْب : қуёшнинг ботишидир. Шундай дейилади: غَرَبَتْ تَغْرُبُ غَرْبًا وَغُرُوبًا : Қуёш ботди, ботмоқда. مَغْرِبُ الشَّمْسِ وَمُغَيْرِبَانُهَا : Қуёш ботадиган жой. Аллоҳ буюради: رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ : У машриқнинг ҳам мағрибнинг ҳам Роббисидир (26/Шуъаро 28); رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ : У Зот; ҳам икки машриқнинг Роббиси, ҳам икки мағрибнинг Роббисидир (55/Ар-Роҳман 17); فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ : Машриқлар ва мағрибларнинг Роббисига қасам ичаманки, албатта, Биз қодирмиз (70/Маъориж 40). Бу икки тушунчанинг тасния/иккилик ва кўплик шаклида келиши ҳақидаги изоҳ юқорида ўтди. لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ : Шарққа ҳам, ғарбга ҳам нисбат берилмайдиган (24/Нур 35); حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ : Ниҳоят қуёш ботадиган жойга қадар етди ва уни қора лойқа бир булоқда ботаётган ҳолда топди (18/Каҳф 86).
غَرِيب : Узоқда бўлган ҳар нарса. غَرِيب : Ўз жинси орасида ўхшаши топилмайдиган нарса. Пайғамбарнинг (сав) ушбу ҳадиси ҳам шу маънодадир: بَدَأَ اْلإِسْلاَمُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ : Ислом ғариб ҳолда бошланди ва бошланганидек яна ғариб бўлиб қайтади.
Жоҳиллар орасида кам бўлганлари учун; اَلْعُلَمَاءُ غُرَبَاءُ : Олимлар ғарибдирлар, дейилган. Қарғага غُرَاب дейилиши, узоққа кетгани учундир. فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ : Аллоҳ ерни титаётган бир қарғани юборди (5/Моида 31). Тегилишдан узоқ бўлгани учун туя ўркачининг олд-юқори қисмига غَارِبُ السَّنَامِ дейилади. Урилган нарсага ботгани учун غَرْبُ السَّيْفِ : ўткир қилич, дейилади.
غَرْب — фоил маъносидаги масдардир. Тил қиличга ўхшатилгани каби, ўткир тил ҳам ўткир қиличга ўхшатилган. فُلاَنٌ غَرْبُ اللِّسَانِ : Фалончи ўткир/тиғ тилли кишидир, дейилади. Қудуқда узоқлашгани ўйланиб, челакка ҳам غَرْب дейилади. أَغْرَبَ السَّاقِي : Сувчи челакни олди. Ер маъданлари орасида ғариб бўлгани учун олтинга غَرَب дейилади. Ушбу иборалар ҳам шу маънодан келади: سَهْمٌ غَرْبٌ : Ким отгани номаълум ўқ; نَظَرٌ غَرْبٌ : Қасддан бўлмаган нигоҳ. Ҳосил беришдан узоқ бўлгани учун мева бермайдиган дарахтга غَرْب дейилади.
عَنْقَاءُ مُغْرِبٌ : Анқонинг مُغْرِب сўзи билан сифатланиши шундандир: Дейиладики: Анқо бир қуш эди; бир қизни олиб, у билан бирга ғойиб бўлиб кетди. عَنْقَاءُ مُغْرِبٌ дейилгани каби, изофа билан عَنْقَاءُ مُغْرِبٍ ҳам дейилади. غُرَابَان : Шакли жиҳатидан қарғага ўхшагани учун думнинг икки томонида бўлган икки чуқурча. مُغْرِب : Киприкларининг атрофи оқ бўлгандир; гўё кўзи ўша оқлик ичида ғойиб бўлган.
وَغَرَابِيبُ سُودٌ : Қарға қароси тошлар/йўллар (35/Фотир 27). Баъзиларга кўра غَرَابِيب сўзи غِرْبِيب нинг кўплигидир. Бу эса қоралигида қарғага ўхшайдиган нарсадир. Худди шундай дейишинг кабидир: أَسْوَدُ كَحَلَكِ الْغُرَابِ : Сенинг сурманг қарға қаросидир.