ف ر ح
Ф-р-ҳ
فَرَح : Кўнгилнинг тезкор бир лаззат билан кенгайиши/фараҳ топишидир. Бу кўпроқ дунёвий, жисмоний лаззатларда бўлади. Шунинг учун Аллоҳ буюради: لِكَيْ لَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آَتَاكُمْ : Қўлингиздан кетган нарсага ачинмаслигингиз ва сизга берган нарса билан мағрурланиб шодланмаслигингиз учун (57/Ҳадид 23); وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا : Дунё ҳаёти билан шодландилар (13/Раъд 26); ذَلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ : Бу; сизнинг ер юзида ноҳақ шодланишингиз ва кибр-ҳавога берилишингиз сабаблидир (40/Ғофир 75); حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا : Ўзларига берилган нарсалар билан шодланганларида (6/Анъом 44); فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ : Ўз ҳузурларидаги билим билан шодландилар (40/Ғофир 83); إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ : Шубҳа йўқки, Аллоҳ шодликдан ҳовлиққанларни севмайди (28/Қосос 76).
Аллоҳ таоло фақат қуйидаги оятларда фараҳга/шодланишга рухсат берган: قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا : Айт: булар Аллоҳнинг фазли ва раҳмати биландир. Фақат шулар билан шод бўлсинлар (10/Юнус 58); وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ : Ўша куни мўминлар шод бўладилар (30/Рум 4). مِفْرَاح : Кўп шодланувчи. Шоир шундай дейди:
وَلَسْتُ بِمِفْرَاحٍ إِذَا الْخَيْرُ مَسَّنِي *** وَلاَ جَازِعٍ مِنْ صَرْفِهِ الْمُتَقَلِّبِ -349
349- Менга яхшилик етганда ортиқча шодланмайман;
Унинг ағдарилиб кетишига ҳам фарёд қилмайман.
مَا يَسُرُّنِي بِهَذَا اْلأَمْرِ مُفْرِحٌ وَمَفْرُوحٌ بِهِ : Бу ишда на шодлантирувчи, на у билан шодланиладиган бирон нарса мени хурсанд қилмайди. رَجُلٌ مُفْرَحٌ : Қарзи ўзига оғир келган одам. Ҳадисда шундай келади: لاَ يُتْرَكُ فِي اْلإِسْلاَمِ مُفْرَحٌ : Исломда оғир қарз остида қолган киши ўз ҳолига ташлаб қўйилмайди. Гўё إِفْرَاح сўзи шодликни ҳосил қилишда ҳам, уни кетказишда ҳам ишлатилади; худди إِشْكَاء сўзи норозиликни ҳосил қилишда ва уни кетказишда ишлатилгани каби. Шу жиҳатдан, қарздорнинг шодлиги йўқолган. Шунинг учун шундай дейилган: لاَ غَمَّ إِلاَّ غَمُّ الدَّيْنِ : Қарз дардидан бошқа ҳеч қандай дард йўқ.
Аллоҳ таоло фақат қуйидаги оятларда фараҳга/шодланишга рухсат берган: قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا : Айт: булар Аллоҳнинг фазли ва раҳмати биландир. Фақат шулар билан шод бўлсинлар (10/Юнус 58); وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ : Ўша куни мўминлар шод бўладилар (30/Рум 4). مِفْرَاح : Кўп шодланувчи. Шоир шундай дейди:
وَلَسْتُ بِمِفْرَاحٍ إِذَا الْخَيْرُ مَسَّنِي *** وَلاَ جَازِعٍ مِنْ صَرْفِهِ الْمُتَقَلِّبِ -349
349- Менга яхшилик етганда ортиқча шодланмайман;
Унинг ағдарилиб кетишига ҳам фарёд қилмайман.
مَا يَسُرُّنِي بِهَذَا اْلأَمْرِ مُفْرِحٌ وَمَفْرُوحٌ بِهِ : Бу ишда на шодлантирувчи, на у билан шодланиладиган бирон нарса мени хурсанд қилмайди. رَجُلٌ مُفْرَحٌ : Қарзи ўзига оғир келган одам. Ҳадисда шундай келади: لاَ يُتْرَكُ فِي اْلإِسْلاَمِ مُفْرَحٌ : Исломда оғир қарз остида қолган киши ўз ҳолига ташлаб қўйилмайди. Гўё إِفْرَاح сўзи шодликни ҳосил қилишда ҳам, уни кетказишда ҳам ишлатилади; худди إِشْكَاء сўзи норозиликни ҳосил қилишда ва уни кетказишда ишлатилгани каби. Шу жиҳатдан, қарздорнинг шодлиги йўқолган. Шунинг учун шундай дейилган: لاَ غَمَّ إِلاَّ غَمُّ الدَّيْنِ : Қарз дардидан бошқа ҳеч қандай дард йўқ.