م د د
М-д-д
مَد калимасининг асл маъноси — тортмоқ, чўзмоқдир. Шу маънода узоқ вақтга مُدَّة дейилади, яранинг давом этган муддатига مِدَّةُ اْلجَرْحِ , дарёнинг тошишига مَدَّ النَّهْرُ , дарё чўзилиб кетди. مَدَّهُ نَهْرٌ آخَرُ Бошқа бир дарё уни тортиб кетди. مَدَدْتُ عَيْنِي إِلَى كَذَا Кўзимни фалон нарсага тикдим, дейилган.
Аллоҳ буюради: تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ وَلاَ кўзингизни тикманг (20/Тоҳо 131).
مَدَدْتُهُ فَي غَيِّهِ Гуноҳида унга қўлимни чўздим, деганидир.
مَدَدْتُ اْلإِبِلَ жумласи эса, уруғ ва унни сувга аралаштириб туяларни суғордим, деганидир. أَمْدَدْتُ اْلجَيْشَ بِمَدَدٍ ، وَاْلإِنْسَانَ بِطَعَامٍ қўшинни мадад билан қувватладим, инсонни эса таом билан қувватладим. Аллоҳ буюради: أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ Роббингиз соянинг қандай ёйиб қўйганини кўрмадингизми? (25/Фурқон 45).
Кўпинча إِمْدَاد калимаси севимли; مَدّ эса севимсиз нарсалар учун ишлатилади. Шу маънода Аллоҳ буюради: وَأَمْدَدْنَاهُم بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ Жаннатдагиларга истаган мева ва гўштдан бўл-бўл бердик (52/Тур 22); أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ Уларга мол ва фарзандлар бериш билан уларни мадад қилаётганимизни гумон қиладиларми? (23/Муъминун 55); وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ Сизларни моллар ва фарзандлар билан мадад қилсин (71/Нуҳ 12); يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلآئِكَةِ مُسَوِّمِينَ Роббингиз сизга белгили беш минг фаришта билан мадад беради (3/Оли Имрон 125); أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ Менга мол билан ёрдам бермоқчимисизлар? (27/Намл 36).
Яна буюради: وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدّاً ва унинг азобини узайтирган сари узайтираверамиз (19/Марям 79); وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ …ва туғёнларида тентираб юрган ҳолда қўйиб беради (2/Бақара 15); وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ Шайтоннинг биродарлари уларга йўлдан озишда мадад берадилар (7/Аъроф 202). وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ денгизлар сиёҳ бўлса ва етти баробар денгиз ҳам захирада бўлиб ёзилса (31/Луқмон 27) ояти арабларнинг مَدَّهُ نَهْرٌ آخَرُ жумласи ифода этган маънони ифодалайди.
Бунинг биз аввал зикр қилган севимли ёки севимсиз нарса маъносини англатувчи калима билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Бу, مَدَدْتُ الدَّوَاةَ أَمُدُّهَا сиёҳдонни сиёҳ билан тўлдирдим, жумласи ифода этган нарсанинг айнан ўзидир.
Аллоҳ буюради: وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَداً Унинг бир мислини ҳам унга қўшсак ҳам (18/Каҳф 109).
مُدّ калимаси эса, маълум бир дон ўлчовидир.
Аллоҳ буюради: تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ وَلاَ кўзингизни тикманг (20/Тоҳо 131).
مَدَدْتُهُ فَي غَيِّهِ Гуноҳида унга қўлимни чўздим, деганидир.
مَدَدْتُ اْلإِبِلَ жумласи эса, уруғ ва унни сувга аралаштириб туяларни суғордим, деганидир. أَمْدَدْتُ اْلجَيْشَ بِمَدَدٍ ، وَاْلإِنْسَانَ بِطَعَامٍ қўшинни мадад билан қувватладим, инсонни эса таом билан қувватладим. Аллоҳ буюради: أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ Роббингиз соянинг қандай ёйиб қўйганини кўрмадингизми? (25/Фурқон 45).
Кўпинча إِمْدَاد калимаси севимли; مَدّ эса севимсиз нарсалар учун ишлатилади. Шу маънода Аллоҳ буюради: وَأَمْدَدْنَاهُم بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ Жаннатдагиларга истаган мева ва гўштдан бўл-бўл бердик (52/Тур 22); أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ Уларга мол ва фарзандлар бериш билан уларни мадад қилаётганимизни гумон қиладиларми? (23/Муъминун 55); وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ Сизларни моллар ва фарзандлар билан мадад қилсин (71/Нуҳ 12); يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلآئِكَةِ مُسَوِّمِينَ Роббингиз сизга белгили беш минг фаришта билан мадад беради (3/Оли Имрон 125); أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ Менга мол билан ёрдам бермоқчимисизлар? (27/Намл 36).
Яна буюради: وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدّاً ва унинг азобини узайтирган сари узайтираверамиз (19/Марям 79); وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ …ва туғёнларида тентираб юрган ҳолда қўйиб беради (2/Бақара 15); وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ Шайтоннинг биродарлари уларга йўлдан озишда мадад берадилар (7/Аъроф 202). وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ денгизлар сиёҳ бўлса ва етти баробар денгиз ҳам захирада бўлиб ёзилса (31/Луқмон 27) ояти арабларнинг مَدَّهُ نَهْرٌ آخَرُ жумласи ифода этган маънони ифодалайди.
Бунинг биз аввал зикр қилган севимли ёки севимсиз нарса маъносини англатувчи калима билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Бу, مَدَدْتُ الدَّوَاةَ أَمُدُّهَا сиёҳдонни сиёҳ билан тўлдирдим, жумласи ифода этган нарсанинг айнан ўзидир.
Аллоҳ буюради: وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَداً Унинг бир мислини ҳам унга қўшсак ҳам (18/Каҳф 109).
مُدّ калимаси эса, маълум бир дон ўлчовидир.