م و ت
М-в-т
Ўлим турлари ҳаёт турлари қанча бўлса, шунчадир:
Биринчиси: Ўлим — инсон, ҳайвон ва ўсимликлардаги жонлилик кучининг йўқолишидир. Аллоҳ буюради: وَيُحْيِي اْلأَرْض بَعْدَ مَوْتِهَا ерни ўлимидан сўнг У тирилтиради (30/Рум 19), وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً У сув билан ўлик ерни тирилтирдик (50/Қоф 11).
Иккинчиси: Ўлим — сезувчи кучнинг кетишидир. يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا Кошки, мен бундан олдин ўлган бўлсам эди (19/Марям 23), أَئِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيّاً Мен ўлганимда тирилтириламанми? (19/Марям 66).
Учинчиси: Ўлим — фикрлаш кучининг кетишидир. Бу эса — жаҳолатдир. أَوَ مَنْ كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ Ўлик ҳолида қалбини тирилтириб (6/Анъом 122) каби. إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى Албатта, сен ўликларга эшиттира олмайсан (27/Намл 80) оятидан кўзда тутилган мана шу учинчисидир.
Тўртинчиси: Ўлим — ҳаётни хиралаштирувчи ғам-қайғудир. وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ Ўлим унга ҳар томондан келса-да, у ўла олмайди (14/Иброҳим 17) оятида кўзда тутилган будир.
Бешинчиси: Ўлим — уйқу деганидир. Уйқу — енгил бир ўлим, ўлим эса — оғир бир уйқудир. Шу маънога кўра Аллоҳ таоло ҳам уйқуни, ҳам ўлимни تَوَفِّي деб номлаган: وَهُوَ الَّذِي (3/Оли Имрон 169). Дейиладики: дейилганда, (14/Иброҳим 17) оятида баён этилган ғам ҳолати кўтарилган, дейишган. (3/Оли Имрон 185). Бу ерда баён этилган (39/Зумар 30). Баъзилар оят “” маъносида эканини айтишган. Шоир шундай дейди: 429. Баъзилар эса: бу оятда айтилган ўлим — руҳнинг бадандан узоқлашиши маъносида эмас, балки инсонларда содир бўладиган эриш ва камайишдир. Чунки инсон боласи дунёда экан, бўлак-бўлак ўлиб боради, дейишган. Дарҳақиқат, шоир шундай дейди: 430. Қози Али ибн Абдулазиз шундай дейди: деганлари кабидир. (43/Зухруф 11). (6/Анъом 145). деганидир. уни пиширишдан киноядир. 431. дейилади.
Биринчиси: Ўлим — инсон, ҳайвон ва ўсимликлардаги жонлилик кучининг йўқолишидир. Аллоҳ буюради: وَيُحْيِي اْلأَرْض بَعْدَ مَوْتِهَا ерни ўлимидан сўнг У тирилтиради (30/Рум 19), وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً У сув билан ўлик ерни тирилтирдик (50/Қоф 11).
Иккинчиси: Ўлим — сезувчи кучнинг кетишидир. يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا Кошки, мен бундан олдин ўлган бўлсам эди (19/Марям 23), أَئِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيّاً Мен ўлганимда тирилтириламанми? (19/Марям 66).
Учинчиси: Ўлим — фикрлаш кучининг кетишидир. Бу эса — жаҳолатдир. أَوَ مَنْ كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ Ўлик ҳолида қалбини тирилтириб (6/Анъом 122) каби. إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى Албатта, сен ўликларга эшиттира олмайсан (27/Намл 80) оятидан кўзда тутилган мана шу учинчисидир.
Тўртинчиси: Ўлим — ҳаётни хиралаштирувчи ғам-қайғудир. وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ Ўлим унга ҳар томондан келса-да, у ўла олмайди (14/Иброҳим 17) оятида кўзда тутилган будир.
Бешинчиси: Ўлим — уйқу деганидир. Уйқу — енгил бир ўлим, ўлим эса — оғир бир уйқудир. Шу маънога кўра Аллоҳ таоло ҳам уйқуни, ҳам ўлимни تَوَفِّي деб номлаган: وَهُوَ الَّذِي (3/Оли Имрон 169). Дейиладики: дейилганда, (14/Иброҳим 17) оятида баён этилган ғам ҳолати кўтарилган, дейишган. (3/Оли Имрон 185). Бу ерда баён этилган (39/Зумар 30). Баъзилар оят “” маъносида эканини айтишган. Шоир шундай дейди: 429. Баъзилар эса: бу оятда айтилган ўлим — руҳнинг бадандан узоқлашиши маъносида эмас, балки инсонларда содир бўладиган эриш ва камайишдир. Чунки инсон боласи дунёда экан, бўлак-бўлак ўлиб боради, дейишган. Дарҳақиқат, шоир шундай дейди: 430. Қози Али ибн Абдулазиз шундай дейди: деганлари кабидир. (43/Зухруф 11). (6/Анъом 145). деганидир. уни пиширишдан киноядир. 431. дейилади.