م ن ي
М-н-й
مَنَى тақдир деганидир. مَنَى لَكَ اْلمَانِي тақдир қилгувчи сен учун тақдир қилгандир дейилади. Баъзилар бирор нарса у билан тортиладиган ўлчовга مَنَا дейишган.
Жонзотлар ундан тақдир қилинадиган/яратиладиган моддага مَنِىّ дейилган. Аллоҳ буюради: أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى У тўкиладиган бир маний томчиси эмасмиди? (75/Қиёмат 37), مِنْ نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَى тўкилганда манийдан (53/Нажм 45).
Унда бўлмаган нарса илоҳий қудрат билан унда пайдо қилинади.
مَنِيَّة сўзи ҳар бир жонзот учун тақдир қилинган ажал маъносини ҳам англатади. Унинг кўплиги منَايَا бўлади.
تَمَنِّي эса бирор нарсани кўнгилда баҳолаб ўйлашдир. Бу гоҳ тахмин ва гумон билан, гоҳ эса илмга ва бирор аслга таяниб ҳосил бўлади. Таманнийнинг кўпчилиги тахминдан бўлгани учун ёлғон унга кўпроқ ҳоким бўлган. Шунинг учун таманнийнинг кўпи ҳақиқати бўлмаган нарсаларни ўйлашдир. Аллоҳ буюради: أَمْ لِلْإِنسَانِ مَا تَمَنَّى Ёки инсонга орзу қилган ҳамма нарсаси бўлаверадими? (53/Нажм 24); فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ ўлимни орзу қилинг (2/Бақара 94); وَلاَ يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً ўлимни асло орзу қилмайдилар (62/Жумуъа 7).
أُمْنِيَّة амалга ошиши деярли имконсиз орзу, умид, кишида бирор нарсани орзу қилишдан ҳосил бўладиган фикрдир. Ёлғон — ҳақиқати бўлмаган нарсаларни ўйлаш ва уларни сўз билан ифодалаш бўлгани учун, таманний ёлғоннинг бошланиши деб қабул қилинган. Шунинг учун ёлғонни таманний деб таърифлаш ҳам тўғридир. деган сўзи ҳам шу маънодадир. (2/Бақара 78). бошқалар эса эканини айтганлар. Чунки бирор нарсанинг маъносини билмасдан ўқиш ўқувчи учун тахминга асосланган асоссиз бир кутиш ҳолатидадир. (22/Ҳаж 52), бу ердаги таманний — ўқиш деганидир. Илгари таманний тахмин ва гумондан бўлиши мумкин бўлганидек, илмдан ва бирор аслга таяниб ҳам бўлишини айтган эдик. (75/Қиёмат 16) дейилган. деган хулосага кўра ўринли бир огоҳлантиришдир. (4/Нисо 119).
Жонзотлар ундан тақдир қилинадиган/яратиладиган моддага مَنِىّ дейилган. Аллоҳ буюради: أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى У тўкиладиган бир маний томчиси эмасмиди? (75/Қиёмат 37), مِنْ نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَى тўкилганда манийдан (53/Нажм 45).
Унда бўлмаган нарса илоҳий қудрат билан унда пайдо қилинади.
مَنِيَّة сўзи ҳар бир жонзот учун тақдир қилинган ажал маъносини ҳам англатади. Унинг кўплиги منَايَا бўлади.
تَمَنِّي эса бирор нарсани кўнгилда баҳолаб ўйлашдир. Бу гоҳ тахмин ва гумон билан, гоҳ эса илмга ва бирор аслга таяниб ҳосил бўлади. Таманнийнинг кўпчилиги тахминдан бўлгани учун ёлғон унга кўпроқ ҳоким бўлган. Шунинг учун таманнийнинг кўпи ҳақиқати бўлмаган нарсаларни ўйлашдир. Аллоҳ буюради: أَمْ لِلْإِنسَانِ مَا تَمَنَّى Ёки инсонга орзу қилган ҳамма нарсаси бўлаверадими? (53/Нажм 24); فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ ўлимни орзу қилинг (2/Бақара 94); وَلاَ يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً ўлимни асло орзу қилмайдилар (62/Жумуъа 7).
أُمْنِيَّة амалга ошиши деярли имконсиз орзу, умид, кишида бирор нарсани орзу қилишдан ҳосил бўладиган фикрдир. Ёлғон — ҳақиқати бўлмаган нарсаларни ўйлаш ва уларни сўз билан ифодалаш бўлгани учун, таманний ёлғоннинг бошланиши деб қабул қилинган. Шунинг учун ёлғонни таманний деб таърифлаш ҳам тўғридир. деган сўзи ҳам шу маънодадир. (2/Бақара 78). бошқалар эса эканини айтганлар. Чунки бирор нарсанинг маъносини билмасдан ўқиш ўқувчи учун тахминга асосланган асоссиз бир кутиш ҳолатидадир. (22/Ҳаж 52), бу ердаги таманний — ўқиш деганидир. Илгари таманний тахмин ва гумондан бўлиши мумкин бўлганидек, илмдан ва бирор аслга таяниб ҳам бўлишини айтган эдик. (75/Қиёмат 16) дейилган. деган хулосага кўра ўринли бир огоҳлантиришдир. (4/Нисо 119).