ز ل ل

زَلَّة : Бу сўзнинг асл маъноси — қасд бўлмаган ҳолда оёқнинг тойишидир. زَلَّتْ رِجْلُهُ تَزِلُّ : Оёғи тойди, тойяпти, дейилади. مَزِلَّة : Тойғоқ жойга нисбатан айтилади. Қасддан бўлмай содир этилган гуноҳга — оёқ тойишига ўхшатиб — زَلَّة дейилади.
فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءتْكُمُ الْبَيِّنَاتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ : Сизларга аниқ далиллар келгандан кейин ҳам, яна тойсангиз, шуни яхши билингки, Аллоҳ Азиздир, Ҳакимдир (2/Бақара 209); فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ : Шайтон уларнинг оёқларини тойдирди (2/Бақара 36). اِسْتَزَلَّهُ : Уни тойдиришга уринди.
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا : Икки жамоа тўқнашган куни, ичингиздан юз ўгирганларнинг оёқларини, қилган ишларининг бир қисми туфайли шайтон тойдирмоқ истаган эди (3/Оли Имрон 155). Яъни, шайтон уларни адаштиргунга қадар судрашга уринган эди. Чунки инсоннинг кичик гуноҳ қилишда ўзига рухсат бериши, шайтоннинг унга ёпишиб олишини осонлаштиради.
Пайғамбар (сав) шундай буюрадилар: “ مَنْ أُزِلَّتْ إِلَيْهِ نِعْمَةٌ فَلْيَشْكُرْهَا : Кимга бир неъмат тойдирилган бўлса, унга шукр қилсин. Яъни, берувчининг қасди бўлмаган ҳолда кимга бир неъмат/мол етиб борган бўлса.
Бу ҳадис шунга эътибор қаратмоқда: агар қасддан бўлмай қилинган яхшиликка ташаккур билдириш зарур бўлса, билиб туриб қилинган яхшиликка ташаккур билдириш янада зарурроқдир.
تَزَلْزُل : Тебранмоқ. Бу сўздаги ҳарфларнинг такрорланиши, ундаги титраш маъносининг такрорланишига ишорадир: إِذَا زُلْزِلَتِ اْلأَرْض زِلْزَالَهَا : Ер ўзининг зилзиласи билан ларзага келганда (99/Залзала 1); إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ : Шубҳа йўқки, қиёматнинг зилзиласи улкан бир нарсадир (22/Ҳаж 1); وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِيدًا : Қаттиқ бир зилзила билан ларзага тушган эдилар (33/Аҳзоб 11). Яъни, қўрқув туфайли гандираклаб қолдилар.