ض ح و

ضُحَى : Қуёш нурининг ёйилиши ва куннинг узайишидир. Бу сўз маълум бир вақт бўлагига ҳам исм бўлиб қолган. Аллоҳ буюради: وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا : Қуёшга ва унинг чошгоҳ вақтидаги зиёсига қасам бўлсин (91/Шамс 1); كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحَاهَا : Улар қиёматни кўрадиган кунда гўё дунёда бир оқшом ёки унинг чошгоҳ пайтидан ортиқ турмагандек бўладилар (79/Нозиот 46); وَالضُّحَى * وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى : Чошгоҳ вақтига ва сукунатга чўккан тунга қасам ичаманки (93/Зуҳо 1-2); وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا : Унинг тунини қоронғи қилди, чошгоҳини зоҳир қилди (79/Нозиот 29); قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى : Мусо: Учрашадиган вақтингиз байрам куни, одамлар чошгоҳ вақтида тўпланадиган пайт бўлсин, деди (20/Тоҳо 59).
ضَحَى يَضْحَى : Қуёшга дучор бўлди, дучор бўлмоқда: وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى : У ерда на чанқайсан, на қуёшда куясан (20/Тоҳо 119); яъни қуёш иссиғидан сақлана оласан. تَضَحَّى : Чошгоҳ таомини еди/нонушта қилди. Бу худди تَغَدَّى кабидир. ضَحَاء ва غَدَاء , мазкур вақтда ейиладиган таомнинг номидир. ضَاحِيَةُ كُلِّ شَيْءٍ : Ҳар нарсанинг кўринадиган томони. Осмонга ضَوَاحِي дейилади. لَيْلَةٌ أُضْحِيَانَةٌ وَضَحْيَاءُ : Чошгоҳ вақти каби ёруғ кеча. أُضْحِيَة (Қурбонлик) сўзининг кўплиги أَضَاحِي шаклида келади. Бу маънода қуйидаги шакллар ҳам қўлланилган: ضَحِيَّةٌ وَضَحَايَا وَأضْحَاةٌ وَأضْحًى . Шариатда/динда қурбонликнинг бу тарзда номланиши Пайғамбарнинг (сав) қуйидаги сўзи сабаблидир: مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ صَلاَتِنَا هَذِهِ فَلْيَعُدْ : Ким мана шу (Қурбон ҳайити) намозимиздан олдин ҳайвонини сўйса, қайтадан сўйсин.