ذ ر ع

ذِرَاع /Қўл: Инсоннинг маълум бир аъзосидир. Бу сўз қўл билан ўлчанадиган нарса маъносида ҳам ишлатилади. Аллоҳ буюради: ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ : Сўнгра узунлиги етмиш қулоч бўлган занжирга боғланглар уни! (69/Ҳаққо 32). ذِرَاعٌ مِنَ الثَّوْبِ وَاْلأَرْضِ : Кийимдан ва ердан бир зироъ/қулоч. Ҳайвоннинг қўлига ўхшатилиб бир юлдузга ذِرَاعُ اْلأَسَدِ дейилади. ذِرَاعُ اْلعَامِلِ : Сув каналининг бош томонига дейилади. هَذَا عَلَى حَبْلِ ذِرَاعِكَ сўзи, هُوَ فيِ كَفِّكَ : У сенинг қўлингдадир/сенга яқиндир, сўзи кабидир.
ضَاقَ بِكَذَا ذَرْعيِ сўзи ҳам ضَاقَتْ بِهِ يَديِ : Унга кучим етмади, сўзи кабидир. ذَرَعْتُهُ : Унинг қўлига урдим. ذَرَعْتُ : Қўлни узатдим. Мана бу сўз ҳам шу маънодадир: ذَرَعَ اْلبَعِيرُ فيِ سَيْرِهِ : Туя юришида қадамларини кенг ташлади. فَرَسٌ ذَرِيعٌ وَذَرُوعٌ : Узун қадам ташлайдиган туя. مُذَرَّع : Оқ қўлли/оёқли.
زِقٌّ ذِرَاعٌ : Баъзиларга кўра, катта, баъзиларга кўра эса кичик мешдир. Биринчисига кўра бу сўзнинг маъноси — қўлли меш; иккинчисига кўра эса — қўли ўзидан ажралган меш. ذَرَعَهُ اْلقَيْءُ : Ўзини қусишдан тута олмади. ذَرَعَ اْلفَرَسُ : От тез ўтди. تَذَرَّعَتِ اْلمَرْأَةُ الخُوصَ : Аёл хурмо баргларини тозалади ва уларни ёрди. Ўхшатиш йўли билан ҳам; تَذَرَّعَ فيِ كَلاَمِهِ : Кўп гапирди, дейилади. Бу худди سَفْسَفَ فيِ كَلاَمِهِ сўзи кабидир. Бунинг асли سَفِيفُ اْلخُوصِ : хурмо баргларининг тўқилиши, маъносидан келиб чиқади.