ذ ل ل

ذُلّ : мажбурлаш натижасида юзага келадиган хорланиш ва камситилишдир. ذَلَّ يَذِلُّ ذُلاًّ : хорланди, хорланмоқда, дейилади. ذِلّ эса бошқа бировнинг босими бўлмаган ҳолда, итоатсизлик ва қаршиликдан кейин юзага келадиган зиллат/пастланишдир. Бу ўзакдан ذَلَّ يَذِلُّ ذِلاًّ шакллари келади. وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ : Меҳрибонлик билан уларга зулл қанотини пастлат (17/Исро 24); яъни уларга мағлуб бўлгандек бўл. Бу оят جَنَاحَ الذِّلِّ [зол ҳарфининг касраси билан] деб ҳам ўқилган. Яъни уларга нисбатан юмшоқ бўл ва уларга бўйин эг.
ذُلّ ва قُلّ дейилгани каби, ذِلَّة ва قِلَّة ҳам дейилади. Аллоҳ буюради: تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ : Уларни бир хорлик қоплайди (70/Маъориж 44); وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ : Уларга хорлик ва зорлик тамғаси урилди (2/Бақара 61); سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيَا : Улар Роббиларидан бир ғазабга ва дунё ҳаётида бир хорликка дучор бўладилар (7/Аъроф 152).
ذَلَّتِ الدَّابَةُ بَعْدَ شِمَاسٍ ذِلاًّ : ҳайвон қайсарликдан кейин мулойим бўлди. هِيَ ذَلُولٌ : яъни у итоатсиз/қайсар эмас. Аллоҳ буюради: إِنَّهَا بَقَرَةٌ لاَ ذَلُولٌ تُثِيرُ اْلأَرْضَ : У бўйинтуруқ остида эзилмаган бир сигирдир. Ерни ҳайдамайди (2/Бақара 71) Агар инсон ўз-ўзини паст тутса, бу мақталишга лойиқ бир нарсадир. Мана бу оят шу маънодадир: (5/Моида 54). : : (16/Наҳл 69); яъни итоатсизлик қилмасдан итоат этган ҳолда. :