ه د د

هَدّ : атрофини ларзага соладиган қулаш, оғир нарсанинг тушиши деганидир. هَدَّة эса, бу тушишдан чиққан товушдир. Аллоҳ буюради: تَكَادُ السَّمَوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ اْلأَرْض وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا Унинг оғирлигидан осмонлар ёрилиши, Ер бўлиниши ва тоғлар парчаланиб қулашига оз қолди (19/Марям 90).
هَدَّدْتُ اْلبَقَرَةَ сигирни сўйиш учун ерга йиқитдим.
هِدّ айни пайтда қулаган нарса учун ҳам ишлатилади. Худди ذَبْح сўзи сўйилган ҳайвон учун ишлатилгани каби. Бу сўз заиф ва қўрқоқ киши учун ҳам ишлатилиши мумкин. Ибора сифатида: مَرَرْتُ بِرَجُلٍ هَدَّكَ مِنْ رَجُلٍ «Сўзнинг том маъносидаги эр киши бўлган бир кишига дуч келдим» деган сўз, حَسْبُكَ эр киши сифатида сенга кифоя, каби бир маънога келади. Ҳақиқий маъноси эса, унга ўхшаш кишининг мавжудлиги сени ларзага солади ва безовта қилади.
هَدَّدْتُ فُلاَنًا وَتَهَدَّدْتُهُ бир кишини таҳдид билан ларзага солиш, қўрқитишдир.
هَدْهَدَة эса, болани ухлатиш учун тебратишдир.
هُدْهُد (ҳудҳуд) эса, биз биладиган попишакдир. Аллоҳ буюради: وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لاَ أَرَى الْهُدْهُدَ (Сулаймон) қушларни кўздан кечиргач шундай деди: Ҳудҳудни нега кўрмаяпман? (27/Намл 20).
Унинг кўплиги هَدَاهِدُ шаклидадир. هُدَاهِد шаклида замма билан айтилгани эса, бирликдир.
Шоир шундай дейди:
457- كَهُدَاهِدٍ كَسَرَ الرُّمَاةُ جَنَاحَهُ *** يَدْعُو بِقَارِعَةِ الطَّرِيقِ هَدِيلاً
457- Камончилар (овчилар) қанотини синдирган ҳудҳудлар каби;
Йўл ўртасида йиқилиб, эркагини ёрдамга чорлаётган.