خ ش ع

خُشُوع сўзи, чин дилдан ёлвормоқдир. Хушуъ кўпинча инсоннинг тана аъзоларида кўринадиган ҳолат учун, ضَرَاعَة эса кўпинча инсон қалбидаги туйғуларни ифодалаш учун ишлатилади. Шу боис ривоятда шундай дейилган:
إِذَا ضَرَعَ اْلقَلْبُ خَشَعَتِ الْجَوَارَحُ Қалб ёлворганда аъзолар ҳам хушуъ ичида бўлади.
Аллоҳ буюради: وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا Қуръон уларни сескантиради, хокисорликларини зиёда қилади (17/Исро 109); اَلَّذِينَ هُمْ فِي صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ Улар намозларида хокисор бўлганлардир (23/Муъминун 2); وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ Буларнинг бари Бизга чин дилдан хокисорлик кўрсатар эдилар (21/Анбиё 90); وَخَشَعَت اْلأصْوَاتُ Овозлар кесилгандир (20/Тоҳо 108); خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ Кўзлари қуйи тушган ҳолда (68/Қалам 43); أبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ Кўзлари қўрқув ичидадир (79/Нозиот 9) оятларида бу туйғу киноя йўли билан баён этилган ва унинг ўзгарувчанлигига эътибор қаратилган. Худди қуйидаги оятларда бўлгани каби: إِذَا رُجَّتِ اْلأرْضُ رَجّاً Ер қаттиқ ларзага келтирилганда (56/Воқеа 4); إِذَا زُلْزِلَتِ اْلأرْضُ زِلْزَالَهَا Ер даҳшатли зилзила билан ларзага келган вақтда (99/Залзала 1); يَوْمَ تَمُورُ السَّمَاء مَوْراً وَتَسِيرُ الْجِبَالُ سَيْراً У кунда осмон силкиниб чайқалади. Тоғлар эса шундай юриш билан юрадики! (52/Тур 9-10).