خ ص ص

تَخْصِيص таҳсис, اِخْتِصَاص ихтисос, خُصُوصِيَّة хусусият ва تَخَصُّص тахассус сўзлари баъзи нарсаларнинг бошқаларда бўлмаган айрим хусусиятларга эга бўлишидир. Бунинг зидди эса умумийлаштириш маъносини англатувчи عُمُوم , تَعَمُّم ва تَعْمِيم сўзларидир. خُصَّانُ الرَّجُلِ эса кишининг ҳузурида бир хил устунлик, фазилат ва обрў билан алоҳида мавқе эгаллаган яқинларидир. خَاصَّة эса عَامَّة сўзининг зиддидир. Шу маънода Аллоҳ таоло: وَاتَّقُوا فِتْنَةً لاَ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَآصَّةً Фақат ораларингиздаги золимларнинг бошига тушиш билан чекланиб қолмайдиган балодан сақланинглар (8/Анфол 25) деб буюради. Яъни, у келганда ҳаммангизни қамраб олади, ҳеч ким қутула олмайди.
Бир кишининг қандайдир тарзда алоҳида ҳолати бўлиши خَصَّهُ بِكَذَا يَخُصُّهُ, اِخْتَصَّهُ ва يَخْتَصُّهُ феъллари билан ифодаланади. Аллоҳ буюради: يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ Раҳматини Ўзи хоҳлаган кишига хос қилади (3/Оли Имрон 74).
خَصَاصُ اْلبَيْتِ уйнинг тирқиши, бўшлиғи деганидир. Ўз-ўзидан ҳал бўлмайдиган, ёпиб бўлмайдиган бир қийинчилик сифатидаги камбағаллик خَصَاصَة сўзи билан ифодаланган. Бунга خُلَة дейилганига ҳам дуч келинади. Аллоҳ буюради: وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ Ўзларида эҳтиёж бўлса ҳам устун қўядилар (59/Ҳашр 9). Айтиш мумкинки, бу сўз خَصَاص ўзагидан олингандир. خُصّ эса қамишдан ёки ёғочдан ясалган уй деганидир. Бундай дейилишининг сабаби, бу турдаги уйларда кичик тирқишлар кўринмаслигидандир.