خ ل ل

خَلَل сўзи икки нарса орасидаги бўшлиқдир. Унинг кўплиги خِلاَل шаклидадир. Шу маънода уй, булут, кул ва шу каби нарсаларнинг ҳалалидан сўз юритиш мумкин. Аллоҳ таоло булутни тасвирлаб буюради: فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلاَلِهِ Сўнгра унинг орасидан ёмғир чиқаётганини кўрасан (24/Нур 43); فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ Улар уйларингизнинг кунж канорларини излаб, сизни тутишга киришдилар (17/Исро 5). Шоир эса шундай дейди:
143- أرَى خَلَلَ الرَمَادِ وَمِيضَ جَمْرٍ
143- Мен кулнинг оралиқларини ва чўғнинг ковакларини кўряпман.
وَلأَوْضَعُوا خِلاَلَكُمْ Сизни бир-бирингизга солиш учун ораларингизга отилурлар (9/Тавба 47); яъни сизнинг орангизда чақимчилик ва бузғунчилик чиқариш учун қўлларидан келганини аямадилар. خِلاَل эса, тиш ва шу каби нарсаларни ковлаш учун ишлатиладиган чўпдир. خَلَّ سِنَّهُ тишини ковлади, خَلَّ ثَوْبَهُ باِلْخِلاَلِ يَخُلُّهُ кийимини қоққич билан қоқди иборалари шу ўзакдандир. Сутдан ажратилаётган ҳайвон боласининг тилини хилол билан тешди, токи уни эмишдан тўхтатсин. Ўқни ёй билан хилоллади деб ҳам айтилади.
Ҳадисда: خَلِّلُوا أصَابِعَكُمْ Бармоқларингизни тахлил қилинг дейилган. Бирор ишдаги ҳалал, ундаги бўшашишга ўхшайди. Бу ерда икки нарса орасидаги бўшлиқ ўхшатиш унсури сифатида олинган. خَلَّ لَحْمُهُ يَخِلُّ خَلاًّ خِلاَلاً тирик жоннинг гўштида пайдо бўладиган бўшлиқ дегани. Бу заифликдан келиб чиқадиган ҳолатдир. Шоир шундай дейди:
إِنَّ جِسْمِي بَعْدَ خَالِي لَخَلُّ 144. (28/Қосос 24) сўзида кўзда тутилган Аллоҳ таолога муҳтож бўлганидир. 145. дейилади.