خ ف ف

خَفِيف сўзи, оғир деган маънодаги ثقِيل нинг зиддидир. Бу сўз баъзан тарозида бир-бирига қарши қўйишни эътиборга олиб, баъзан эса ўзаро қиёсланаётган икки нарсанинг ҳолатини баён қилиш учун ишлатилади. Масалан, دِرْهَمٌ خَفِيفٌ енгил бир дирҳам ёки دِرْهَمٌ ثَقِيلٌ оғир бир дирҳам деган сўзлар каби.
Иккинчиси, сарфланадиган вақтларнинг қиёсланиши эътиборга олиниб белгиланадиган енгиллик ёки оғирликдир. Масалан, енгил бир от ёки оғир бир от деган сўзлар каби. Бу жумлалар икки отдан бирининг бирлик вақт ичида иккинчисидан кўпроқ чопишини баён қилади.
Учинчиси, одамларнинг кўнглига ёқадиган нарсаларни енгил, оғир келадиган нарсаларни эса оғир деб сифатлашдир. Бу ҳолатда енгил мақтов учун, оғир эса қоралаш учун ишлатилади. Аллоҳ таолонинг: اَلآنَ خَفَّفَ اللّهُ عَنْكُمْ Энди эса Аллоҳ сизлардан юкни енгиллаштирди (8/Анфол 66); فَلاَ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ Шунинг учун улардан азоб енгиллатилмайди (2/Бақара 86) деган сўзлари шу маънодадир. Менимча, حَمَلَتْ حَمْلاً خَفِيفاً Енгил бир юк кўтарди (7/Аъроф 189) деган сўз ҳам шу маънони англатади.
Тўртинчиси, енгилтак табиатли кишига енгил, виқорли кишига эса оғир дейилишидир. Бу ҳолатда енгиллик қоралаш учун, оғирлик эса мақтов учун ишлатилади.
Бешинчиси, ер ва сув каби табиати тақозосига кўра пастга тортадиган жисмларга енгил дейилишидир. Шу маънода خَفَّ يَخِفّ خِفًّا خِفَّةً، خَفَّفَهُ تَخْفِيفًا تَخَفَّفَ تَخَفُّفًا ، اِسْتَخْفَفْتُهُ феъл шакллари ишлатилади. خِفُّ اْلَمَتاعِ эшёнинг енгилига айтилади. Тилга енгил келадиган сўз ибораси шу маънодадир. Аллоҳ буюради: فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ (43/Зухруф 54); яъни, уларни ўзи билан бирга енгил бўлишга судради ёки уларни танлари ва азмлари жиҳатидан енгил кишилар деб топди. Бошқа томондан, у демакдир.