خ ض ر

Аллоҳ буюради: فَتُصْبِحُ اْلأرْضُ مُخْضَرَّةً Ернинг ям-яшил бўлиб қолишини кўрмайсанми? (22/Ҳаж 63); وَيَلْبَسُونَ ثِيَاباً خُضْراً مِنْ سُنْدُسٍ У ерда юпқа ва қалин ипакдан яшил либослар кийиб (18/Каҳф 31). Шунга кўра, яшил маъносини англатувчи خُضْرٌ сўзи أَخْضَرُ сўзининг кўплигидир. خُضْرَة эса оқ билан қора ўртасида бўлган ранглардан [бири бўлган яшил]дир. Лекин у қорага яқинроқдир. Шу боис қора яшил деб, яшил эса қора деб аталиши мумкин. Шу маънода шоир шундай дейди:
140- قَدْ أعْسِفُ النَّازِحَ الْمَجْهُولَ مَعْسِفَهُ
فِي ظِلٍّ أَخْضَرَ يَدْعُو هَامَهُ اْلبُومُ
140- Олдимда тўғри йўл бўлмаса ҳам юриб бораман
Яшил бир соя остида, бойўғли ўз жониворларини чақираётган.
Яшиллиги мўл бўлган Ироқ ерларига سَوَادُ الْعِرَاق савадул-Ироқ дейилган. Баъзан яшиллик دُهْمَة деб ҳам аталади. Аллоҳ таоло шу маънода: مُدْهَامَّتَانِ Бу масканларнинг ранглари тўқ яшилдир (55/Ар-Роҳман 64) деб буюради, яъни: бу иккала жаннатнинг ҳам ям-яшил эканини англатади.
Худди шунингдек, Пайғамбар ҳам буюради: إِيَّاكُمْ وَخَضْرَاءَ الدِّمَنِ Ахлатхонада очилган гулдан сақланинглар. Бу ерда Пайғамбар ўз сўзини шахсан ўзи, Ёмон жойда ўсган гўзал аёлдир, деб изоҳлаган.
مُخَاضَرَة эса сабзавот ва мевалар ҳали етилмасдан туриб уларни сотиш ҳақида келишиб олишдир. خَضِيَرة эса яшил ҳолида уруғи тўкилиб кетадиган бир хил хурмо дарахтидир.