رُجُوع : Бошланган жойга қайтишдир; ёки макон, феъл ёхуд сўз бўлишидан қатъи назар, бошланиш нуқтасини тахмин қилишдир. Бу қайтиш борлиқнинг айнан ўзи билан, бир жузъи билан ёки бир феъли билан бўлади. Шундай экан, رُجوُع қайтишдир. رَجْع : Қайтариб беришдир. رَجْعَة ва رِجْعَة талоқ ҳамда ўлимдан кейин яна дунёга қайтиб келиш билан боғлиқ ҳолда ишлатилади. فُلاَنٌ يُؤْمِنُ بِالرَّجْعَةِ : Фалон киши яна қайтишга иймонкелтиради, дейилади. رِجَاع эса, кўчиб кетгандан сўнг қушнинг яна қайтишини ифодалайди. Қуйидаги оятлар қайтиш билан боғлиқдир: لَئِنْرَجَعْنَاإِلَى الْمَدِينَةِ : Агар Мадинага қайтсак (63/Мунофиқун 8); فَلَمَّارَجَعُواإِلَى أَبِيهِمْ : Оталарининг олдига қайтганларида (12/Юсуф 63); وَلَمَّارَجَعَمُوسَى إِلَى قَوْمِهِ : Мусо ўз қавмига қайтганда (7/Аъроф 150); وَإِنْ قِيلَ لَكُمُارْجِعُوافَارْجِعُوا : Агар сизларга: “Қайтинглар” дейилса, қайтинглар (24/Нур 28). رَجَعْتُ عَنْ كَذَا رَجْعًا : Фалон нарсадан қайтдим; رَجَعْتُ الْجَوَابَ : Жавоб бердим, дейилади. Қуйидаги оятлар шу маънодадир: فَإِنْرَجَعَكَاللهُ إِلَى طَآئِفَةٍ مِنْهُمْ : Агар Аллоҳ сени улардан бир тоифанинг олдига қайтарса (9/Тавба 83); إِلَى اللهمَرْجِعُكُمْ : : : (6/Анъом 164). : : (2/Бақара 281) ояти, то ҳарфининг фатҳа ва замми билан ўқилган. : : ) (21/Анбиё 95); яъни уларнинг тавба қилишларини ва гуноҳлардан қайтишларини ҳаром қилганмиз/тақиқлаганмиз. сўзидан келади. Қуйидаги оят ҳам шу маънодадир: (34/Сабаъ 31). : : (исми мафъул) маъносида бўлади.
Ҳаммангизнинг қайтишингиз Аллоҳгадир
(5/Моида 48); إِنَّ إِلَى رَبِّكَ
الرُّجْعَى
Қайтиш
Роббингадир
(96/Алақ 8); ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ
مَرْجِعُكُمْ
Сўнгра қайтишингиз Унгадир
Бу оятдаги مَرْجِع сўзи رُجوُع маъносидан келган бўлиши мумкин: ثُمَّ إِلَيْهِ
تَرْجِعُونَ
Сўнгра Унга қайтасизлар
(2/Бақара 28). Бу сўз رَجْع маъносидан ҳам келиши мумкин: ثُمَّ إِلَيْهِ
تُرْجَعُونَ
Сўнгра Унга қайтариласизлар
(2/Бақара 28). وَاتَّقُوا يَوْماً
تَُرْجَِعُونَ
فِيهِ إِلَى اللهِ :
Шундай кундан сақланингларки, у куни Аллоҳга қайтариласизлар
لَعَلَّهُمْ
يَرْجِعُونَ
Балки қайтарлар
(7/Аъроф 168); яъни гуноҳдан қайтарлар. وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لا
يَرْجِعُونَ
Биз ҳалок қилган ҳар қандай қавмнинг яна бир бор ортгақайтиши ҳаромдир (асло мумкин эмас!
Бу оят, қуйидаги оятда ҳам таъкидланганидек, ўлимдан кейин тавба бўлмаслигига ишора қилади: قِيلَ
ارْجِعُوا
وَرَاءكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا :
Уларга: “Ортингизга қайтинг да бир нур ахтаринг”, дейилади
(57/Ҳадид 13). بِمَ
يَرْجِعُ
الْمُرْسَلُونَ :
Элчилар нима билан қайтарлар
(27/Намл 35). Бу оятдаги يَرْجِعُ феъли رُجوُع /
қайтмоқ
ёки رَجْعُ الْجَوَابِ /
жавобнинг келиши
يَرْجِعُ
بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ :
Айбни бир-бирларининг устига ташлайдилар
ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا
يَرْجِعُونَ
Сўнгра улардан четга чекил, берадиган жавобларига қара
(27/Намл 28) ояти фақат رَجْعُ الْجَوَابِ иборасидан келади. Қуйидаги оятлар ҳам шу маънодадир: وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِم بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ
يَرْجِعُ
الْمُرْسَلُونَ :
Мен уларга бир совға юборай-да, элчилар нима билан қайтишларини кўрай
, деганида اِسْتَرْجَعَ فُلاَنٌ дейилади. تَرْجِيع : Қуръон ўқишда ва қўшиқ ижро этишда мақом билан овозни таронага солиш ҳамда бир сўзни икки ёки ундан кўп такрорлашдир. Азон билан боғлиқ تَرْجِيع сўзи ҳам шу маънодадир. رَجِيع : Инсон ва ҳайвон нажосатидан киноядир. Бу сўз رُجوُع дан келади ва
фоил
(исми фоил) маъносидадир. Ёки رَجْع дан келади; бу ҳолда эса
мафъул
جُبَّةٌ رَجِيعٌ : Ечилгандан сўнг қайта тўқиладиган кийим/совут. Бу сўз ҳайвон учун ишлатилганда, “сафардан сафарга олиб юриладиган” маъносидадир. Бунинг муаннаси رَجِيعَة бўлиб келади. دَابَّةٌ رَجِيعٌ шаклида ҳам келади. رِجْعُ سَفَرٍ : Ҳолсизланиб қолган туядан киноядир. رَجِيع сўзи, сўз учун ишлатилганда эгасига қайтариб бериладиган ёки такрорланадиган гап маъносидадир.