ن ف ر

نَفْر : Бу сўз бирор нарсадан безиб, ноҳузур бўлгандан сўнг бошқа нарса томон қочиш, бирор нарсадан қўрқиб бошқа бир нарса томон қочиш кабидир. Шу маънога яқин ҳолда نَفَرَ عَنِ الشَّيْءِ نُفُورًا "бирор нарсани ёқтирмади, ноҳузур бўлди, ундан нафратланди" дейилади. Аллоҳ буюради: مَا زَادَهُمْ إِلاَّ نُفُورًا уларнинг фақат ҳуркишларини оширди (Фотир 42); وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ نُفُورًا фақат уларнинг нафратини оширди (17/Исро 41).
Оммавий равишда жангга чиқиш ҳам шу ўзакдандир. Бу маънода نَفَرَ إِلَى اْلحَرْبِ يَنْفُرُ وَيَنْفِرُ نَفَرًا феъли ишлатилади. يَوْمُ النَّفْرِ сафарбарлик куни ҳам шу ўзакдандир.
Аллоҳ буюради: مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى اْلأَرْض أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ اْلأَخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي اْلأَخِرَةِ إِلاَّ قَلِيلٌ إِلاَّ تَنْفِرُوا Сизга нима бўлдики, сизларга «Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқинглар» дейилганда, ўз ўрнингизга михланиб қолдингиз? Ёки охиратдан воз кечиб, дунё ҳаётига рози бўлдингизми? Ҳолбуки, дунё ҳаётининг матоҳи охират олдида жуда оз нарсадир. Агар ёппасига жангга қўшилмасангиз (9/Тавба 38-39); انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالاً Хоҳ енгил жиҳоз билан, хоҳ оғир ҳолда сафарбар бўлинг (9/Тавба 41); وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ Мўминларнинг ҳаммаси ёппасига жангга чиқишлари шарт эмас. Ҳар бир гуруҳдан бир қисм одамлар ҳам (9/Тавба 122).
اِسْتِنْفَار : Жамоани жангга рағбатлантиришдир. Бу сўз айни вақтда жамоани жангдан қочишга ундаш маъносини ҳам билдиради. Яна қочишни талаб қилиш маъносига ҳам келади.
Аллоҳ таолонинг: كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ Худди улар чўчиган ёввойи эшаклар (74/Муддассир 50) сўзидаги калима эса ҳам фатҳали, ҳам касрали ўқилган. Фо ҳарфи касрали ўқилганда унинг маъноси ҳуркувчи/қочувчи, фатҳали ўқилганда эса ҳуркитилган бўлади.
النَفَرَ والنَفِير والنَفَرَة сўз шакллари эса қочиш имконияти бўлган бир неча киши деганидир.
مُنَافَرَة эса мақтаниш, келишмовчилик ва номувофиқликдир. قَدْ أُنْفِرَ فُلاَنٌ ибораси эса бундай келишмовчиликда устун келган кишини билдиради.
Араблар نُفِّرَ فُلاَنٌ иборасини бир киши, шайтон ундан қочади деб ишонилган бир исмни олган ҳолатда ишлатадилар.
Бир бадавий шундай деган: Мен туғилганимда отамга шундай дейилибди: نَفِّرْ عَنْهُ Одамларни ундан совут. У эса менга قُنْفُذْ кирпи исмини ва أبوُ الْعَدَّاءِ чопқир кунясини қўйибди.
نَفَرَ اْلجِلْدُ Тери шишди. Абу Убайда шундай дейди: Бу — бир нарсанинг бошқа бир нарсадан нафратланишидир. Яъни ундан узоқлашиши ва узоқ туришидир.