ط غ ي

Бу ўзакдан шундай дейилади: طَغَوْتُ، طَغَيْتُ طَغَوَانًا، طُغْيَانًا : Ҳаддан ошдим. أَطْغَاهُ كَذَا : Фалон нарса уни туғёнга/ҳаддан ошишга етаклади. Бу эса исён борасида ҳаддан ошишдир. Аллоҳ буюради: اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى : Фиръавннинг олдига бор; чунки у туғёнга кетди (79/Нозиот 17); كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى : Йўқ; ҳақиқатан инсон туғёнга кетади (96/Алақ 6); قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى : Дедилар: Эй Роббимиз! Биз унинг бизга ҳаддан ошиб ёмонлик қилишидан ёки туғёнга кетишидан қўрқамиз (20/Тоҳо 45); كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي : Сизларга ризқ қилиб берган нарсаларимизнинг пок бўлганларидан енглар ва бу борада туғён этманглар; сўнг сизларга ғазабим тушади (20/Тоҳо 81); وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا : Болага келсак; унинг ота-онаси мўмин кишилар эди. Боланинг уларни туғёнга солишидан ва куфрга судрашидан қўрқдик (18/Каҳф 80); اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ : Аллоҳ уларни истеҳзо қилади ва уларни туғёнлари ичида тентираб юрган ҳолда қўйиб беради (2/Бақара 15); وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا : Уларни қўрқитамиз; лекин бу уларга катта бир туғён беришдан бошқа ҳеч нарсага ярамайди (17/Исро 60); وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآَبٍ : Туғёнга кетганлар учун энг ёмон оқибат бордир (38/Сод 55); قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ : Унинг ёнидаги ҳамроҳи деди: Эй Роббимиз, уни мен туғёнга солмадим, аслида унинг ўзи узоқ залолат ичида эди (50/Қоф 27).
Бу ўзакдан исм-масдар طَغْوَى шаклида келади. Аллоҳ буюради: كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا : Самуд қавми туғёни туфайли (Ҳақни) ёлғонга чиқарди (91/Шамс 11). Аллоҳ таоло бу оятда Самуд қавми туғёнларининг оқибати билан қўрқитилганларида ҳақни тасдиқ этмаганликларига эътибор қаратмоқда. وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَى : Бундан олдин ҳам янада золимроқ ва янада туғёнга кетган Нуҳ қавмини (ҳалок қилган эди) (53/Нажм 52) деган оят туғён инсонни қутқаришга кифоя қилмаслигига ишора қилмоқда. Дарҳақиқат, Нуҳ қавми Од ва Самуд қавмидан кўпроқ туғёнга кетган бўлишларига қарамай, барибир ҳалок бўлган эдилар.
إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ : Сув туғёнга келганда биз сизларни кемада кўтардик (69/Ҳаққо 11) деган оятда туғён сўзи истиора йўли билан сувнинг ҳаддан ошиши/тошиши маъносида ишлатилган. فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ : Самуд (қавми) туғёнли бир воқеа билан ҳалок қилиндилар (69/Ҳаққо 5) деган оят қуйидаги оятда ифодаланган тўфон воқеасига ишора қилмоқда: إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ : Сув туғёнга келганда биз сизларни кемада кўтардик (69/Ҳаққо 11).
طَاغُوت : Ҳар қандай туғёнга кетган ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинадиган ҳар бир нарса маъносини англатади. Ҳам бирлик, ҳам кўплик учун ишлатилади. Аллоҳ буюради: فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا : Тоғутни инкор этиб, Аллоҳга иймон келтирган киши узилмайдиган мустаҳкам бир ҳалқани маҳкам тутибди (2/Бақара 256); وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا : Тоғутга ибодат қилишдан четланганлар (39/Зумар 17); وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ : Кофирларнинг дўстлари тоғутдир (2/Бақара 257); يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ : Тоғутнинг ҳакамлигига мурожаат қилишни истайдилар (4/Нисо 60).
Юқоридаги оятларда келган الطَّاغُوتِ сўзидан мақсад — ҳар турли туғёнга кетганлардир. Юқорида берилган маълумотлар туфайли сеҳргар, коҳин, туғёнга кетган жинлар ва тўғри йўлдан оздирувчилар طَاغُوت деб номланган. Баъзиларга кўра, бу сўз فَعَلُوت вазнидадир. Худди جَبَرُوت ва مَلَكُوت каби. Баъзиларга кўра эса, унинг асли طَغَوُوت дир; лекин ломул-феъли ўрин алмашган; худди صَاعِقَة-صَاقِعَة каби. Сўнгра ( و ) ҳарфи ҳаракатли, ундан олдингиси эса мафтуҳ/фатҳали бўлгани учун элифга айланди.