ط و ف

طَوْف : Бирор нарсанинг атрофида юриш/айланишдир. Ҳимоя қилиш мақсадида уйлар атрофида айланиб юрувчи кишига طَائِف дейилиши ҳам шу маънодан келиб чиқади. طَافَ بِهِ يَطُوفُ /Унинг атрофида айланди, айланмоқда, дейилади. Аллоҳ буюради: يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ : Атрофларида мангу ёш йигитлар айланиб юрадилар (56/Воқеа 17); فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا : Ким Байтуллоҳни зиёрат қилса ёки умра қилса, уларни тавоф қилишида унга ҳеч гуноҳ йўқдир (2/Бақара 158). Шу маънодан истиора йўли билан жин, хаёл, ҳодиса ва шунга ўхшашларга طَائِف дейилади. Аллоҳ буюради: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ : Албатта, тақво қилган кимсаларга шайтондан бир васваса келиб қолса, Аллоҳни ёдга оладилар ва дарҳол ҳақни кўрувчилардан бўладилар (7/Аъроф 201). Тоиф; инсонни овлашни/қўлга киритишни мақсад қилган шайтондан инсонга йўналган нарсадир. Оятда келган طَائِفٌ сўзи, طَيْفٌ шаклида ҳам ўқилган. Бу эса инсонга уйқуда ёки уйғоқлигида кўринадиган бир нарсанинг хаёли ва суратидир. Шу маънодан хаёлга طَيْف дейилган. فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ : Улар ухлаётган пайтда Роббингиз томонидан бир айланувчи/офат унинг устидан айланиб чиқди (68/Қалам 19) ушбу оят зикр қилинганларнинг бошига келган балога ишора қилмоқда. وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ : Иброҳим ва Исмоилга: Тавоф қилувчилар учун Уйимни покиза тутинглар, деб амр қилган эдик (2/Бақара 125); яъни Каъба атрофида айланувчи зиёратчилар учун.
طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ : Улар ёнингизда айланиб юрадилар, бир-бирингизнинг ёнида бўласизлар (24/Нур 58) оятида келган طَوَّافُونَ /айланиб юрувчилар сўзидан мурод хизматкорлардир. Шу маънода Пайғамбар (сав) ҳам мушук ҳақида шундай буюрган: إِنَّهَا مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ وَالطَّوَّافَاتِ : Мушук сизнинг атрофингизда кўп айланиб юрувчилардандир. الطَّائِفَةُ مِنَ النَّاسِ : Бир гуруҳ инсонлар; الطَّائِفَةُ مِنَ الشَّيْءِ : Бир қисм нарса.
وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ : Мўминларнинг ҳаммаси ёппасига жангга чиқадиган эмасдилар. Аммо ҳар бир қабиладан бир тоифанинг динни яхшилаб ўрганишлари ва қавмларига қайтиб келганларида, эҳтиёт бўлишлари умидида уларни огоҳлантиришлари учун сафарга чиқишлари керак эмасмиди? (9/Тавба 122).
Баъзиларга кўра طَائِفَة сўзи, бир киши ва ундан кўпроғи учун ишлатилади. Ушбу оятлар шу маънодадир: وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا : Агар мўминлардан икки тоифа ўзаро урушиб қолсалар, ўрталарини ислоҳ қилинглар (49/Ҳужурот 9); إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا : Ўшанда сизлардан икки тоифада тушкунлик ва парчаланиш аломатлари пайдо бўлган эди (3/Оли Имрон 122). Агар طَائِفَة сўзидан кўплик кўзда тутилса, унинг бирлиги طَائِف шаклида келади. Агар ундан бирлик кўзда тутилса, бу ҳолда кўплик бўлган бу шакл бирликдан киноя бўлиши мумкин. Шунингдек, унинг رَاوِيَة, عَلاَمَة ва шунга ўхшаш исмлар каби ясалиши ҳам мумкин.
طُوفَان : Инсонни ўраб олувчи ҳар турли ҳодисадир. Ушбу оят шу маънодадир: فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ : Уларнинг устига тўфон юбордик (7/Аъроф 133). Кейинчалик бу сўз урфда ниҳоятда кўп сув маъносида ишлатиладиган бўлди; чунки Нуҳ қавмининг бошига келган фалокат сув эди. Аллоҳ буюради: وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ : Биз Нуҳни ўз қавмига юбордик, бас, у уларнинг орасида эллик йили кам минг йил турди. Ниҳоят, улар золим бўлган ҳолларида тўфон уларни тутди (29/Анкабут 14). طَائِفُ الْقَوْسِ : Ёй дастасининг ўрта қисми. طَوْف : Нажосатдан кинояди.