ر ع ي

رَعْي : Бу сўзнинг асл маъноси — ҳайвонни ҳимоя қилишдир. Бу эса унинг ҳаётини сақловчи озуқа орқали ёки душманни ундан узоқлаштириш орқали бўлади. رَعَيْتُهُ : Уни ҳимоя қилдим. أَرْعَيْتُهُ : Унга ўтлайдиган нарсани тайёрладим. رِعْي : Ҳайвон ўтлайдиган нарса. مَرْعَى : Ўтлаш жойи. Аллоҳ буюради: كُلُوا وَارْعَوا أَنْعَامَكُمْ : Енглар, чорваларингни ўтлатинглар (20/Тоҳо 54); أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا : Ундан сувини ва ўт-ўланини чиқарди (79/Нозиот 31); وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى : У ки ўт-ўланни чиқарди (87/Аълаа 4).
رَعْي ва رِعَاء сўзларига ҳимоя қилиш ва боқиш маънолари берилган: فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا : Унга керагича риоя қилмадилар (57/Ҳадид 27); яъни уни керагича ҳимоя қилмадилар. Ўз нафсини ёки бошқасини бошқарган ҳар бир кишига رَاعِي дейилади. Бу маънода Пайғамбар (сав) шундай буюрадилар: “ كُلُّكُمْ راعٍ وكلُّكُم مَسْؤُولٌ عَنْ رَعيَّتهِ : Ҳаммангиз чўпонсиз/бошқарувчисиз ва ҳаммангиз бошқарганларингиздан масъулсиз.”
Шоир эса шундай дейди:
وَلاَ الْمَرْعِيُّ فِي اْلأَقْوَامِ كَالرَّاعِي -191
191- Жамиятларда боқилувчи, боқувчи каби эмасдир.
رَاعِي сўзининг кўплиги رِعَاء ва رُعَاة шаклида келади. مُرَاعَاةُ اْلإِنْسَانِ لِلْأَمْرِ : Инсоннинг бир ишнинг қаёққа боришини ва ундан нима юзага чиқишини кузатишидир. Бу маънодан келиб чиқиб шундай дейилади: رَاعَيْتُ النُّجُومَ : Юлдузларни кузатдим. Аллоҳ буюради: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا : Эй иймон келтирганлар, “Роино (бизга чўпонлик қил, бизни боқ)” деманглар; “Унзурно (бизни кузат)” денглар (2/Бақара 104).
أَرْعَيْتُهُ سَمْعِي : Унинг сўзига қулоқ солдим. أَرْعِنِي سَمْعَكَ : Менга қулоқ сол! Бу сўз баъзан ( عَلَى ) юкламаси билан ўтимли бўлади: أَرْعِ عَلَى كَذَا : Мана шу ишда тўхтаб тур! Бу сўзнинг асли шундайдир: أَرْعِهِ مُطَّلِعًا عَلَيْهِ : Унга воқиф бўлган ҳолда кузат!