ر أ ى

رَأْى : Бу калиманинг иккинчи ҳарфи ҳамза, учинчи ҳарфи эса ё ҳарфидир. Дарҳақиқат, араблар бу ўзакдан رُؤْيَة калимасини ясайдилар. Шоир бу икки ҳарфни бир-бири билан алмаштириб шундай дейди:
وَكُلُّ خَلِيلٍ رَاءَنِي فَهُوَ قَائِلٌ *** مِنْ أَجْلِكَ: هَذَا هَامَةُ الْيَوْمِ أَوْ غَدِ -207
207- Мени кўрган ҳар бир дўст айтади;
Сен ҳақингда: Бу (одам) — бугуннинг ёки эртанинг етакчисидир.
Бу ўзакдан келган музореъ феълдан ҳамза туширилади; تَرَى، يَرَى، نَرَى шаклида келади. Қуръонда ҳам шундай келади: فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَدًا : Агар одамзотдан бирортасини кўриб қолсанг (19/Марям 26); رَبَّنَا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ : Эй Роббимиз, бизларни адаштирган жин ва инсонларни бизларга кўрсат (41/Фуссилат 29). Оятда келган أَرِنَا сўзи, أَرْنَا [ро ҳарфининг сукуни билан] шаклида ҳам ўқилган. رُؤْيَة : Кўринган нарсани идрок этишдир. Бу эса нафсий кучларга кўра турли қисмларга бўлинади:
1- Сезги ва унинг ўрнини босадиган нарсалар билан кўриш: لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ _* ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ : Сизлар жаҳаннамни кўрасизлар * Сўнгра уни ўз кўзингиз билан аниқ-равшан кўрасизлар (102/Такосур 6-7); وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ : (39/Зумар 60). Ушбу оятдаги , сезгиларнинг ўрнини босади; чунки Аллоҳ таоло сезгилар билан кўришдан покдир: : (7/Аъроф 27). (8/Анфол 50). : (8/Анфол 48). : (53/Нажм 13). (18/Каҳф 39). : (6/Анъом 40); (46/Аҳқоф 4). (18/Каҳф 63). Бу барча оятларда огоҳлантириш маъноси бор. , дейилади. : ." (26/Шуъаро 61). Яъни, улардан ҳар бири бошқасини кўрадиган тарзда бир-бирига яқинлашганда ва юзма-юз келганда -208