م ت ع
М-т-ъ
مُتُوع сўзи, чўзилиш ва кўтарилиш деганидир. Шу маънода مَتَعَ النَّهَارُ Кун кўтарилди дейилади. Ўсимлик энди чиқаётганда сал кўтарила бошлаганида مَتَعَ النَّبَاتُ дейилади.
مَتاَع хуш вақт ўтказиш деганидир. Шу маънода مَتَّعَهُ اللهُ بِكَذَا، وَأَمْتَعَهُ؛ وَتَمَتَّعَ بِهِ Аллоҳ унга бахтли ҳаёт берди, уни ҳаётининг лаззатидан баҳраманд қилди ва у ҳам ундан баҳраманд бўлди, дейилади.
Аллоҳ таоло ҳам шу маънода шундай буюради: وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ уларни маълум бир вақтгача бу дунёда фойдалантирдик (10/Юнус 98); نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً Уларни озгина муддат фойдалантирамиз (31/Луқмон 24); فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلا Инкор этганни ҳам озгина муддат фойдалантирамиз (2/Бақара 126) سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ Аммо кўп жамоаларни ҳам фойдалантирамиз, сўнгра уларга Биз томонимиздан аламли азоб етади (11/Ҳуд 48).
Қуръони Каримда تَمَتَّعُوا феъли, дунё билан боғлиқ ҳолда келган барча ўринларда таҳдид учун ишлатилган. Бунинг сабаби, феъл кенгайиш/фаровонлик маъносини ҳам ўзида ташишидир.
اِسْتَمْتَعَ феъли эса, фойдаланишни истади, деганидир. Аллоҳ таоло шу маънода буюради: اِسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ Биримиз биримиздан фойдаландик (6/Анъом 128);فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُم بِخَلاَقِكُم كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاَقِهِمْ (9/Тавба 69). (2/Бақара 36), ҳар бир кишининг дунёдан маълум бир муддат фойдаланишига эътибор қаратмоқда. (9/Тавба 38) сўзи ҳам, охират билан таққосланганда, деган маънога келади. (13/Раъд 26). (13/Раъд 17). (2/Бақара 241). (33/Аҳзоб 49). Аллоҳ таоло шундай буюради: (2/Бақара 236). (2/Бақара 196). экани айтилган. Тўғриси, сифати туфайли ёқимли бўлган шароб деганидир. Қизиллик бевосита унинг ўзининг эмас, балки сифатининг бир хусусиятидир. Шоир шундай дейди: -419 419. Яъни: Янада оғирроқ ва янада кўпроқдир.
مَتاَع хуш вақт ўтказиш деганидир. Шу маънода مَتَّعَهُ اللهُ بِكَذَا، وَأَمْتَعَهُ؛ وَتَمَتَّعَ بِهِ Аллоҳ унга бахтли ҳаёт берди, уни ҳаётининг лаззатидан баҳраманд қилди ва у ҳам ундан баҳраманд бўлди, дейилади.
Аллоҳ таоло ҳам шу маънода шундай буюради: وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ уларни маълум бир вақтгача бу дунёда фойдалантирдик (10/Юнус 98); نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً Уларни озгина муддат фойдалантирамиз (31/Луқмон 24); فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلا Инкор этганни ҳам озгина муддат фойдалантирамиз (2/Бақара 126) سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ Аммо кўп жамоаларни ҳам фойдалантирамиз, сўнгра уларга Биз томонимиздан аламли азоб етади (11/Ҳуд 48).
Қуръони Каримда تَمَتَّعُوا феъли, дунё билан боғлиқ ҳолда келган барча ўринларда таҳдид учун ишлатилган. Бунинг сабаби, феъл кенгайиш/фаровонлик маъносини ҳам ўзида ташишидир.
اِسْتَمْتَعَ феъли эса, фойдаланишни истади, деганидир. Аллоҳ таоло шу маънода буюради: اِسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ Биримиз биримиздан фойдаландик (6/Анъом 128);فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُم بِخَلاَقِكُم كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاَقِهِمْ (9/Тавба 69). (2/Бақара 36), ҳар бир кишининг дунёдан маълум бир муддат фойдаланишига эътибор қаратмоқда. (9/Тавба 38) сўзи ҳам, охират билан таққосланганда, деган маънога келади. (13/Раъд 26). (13/Раъд 17). (2/Бақара 241). (33/Аҳзоб 49). Аллоҳ таоло шундай буюради: (2/Бақара 236). (2/Бақара 196). экани айтилган. Тўғриси, сифати туфайли ёқимли бўлган шароб деганидир. Қизиллик бевосита унинг ўзининг эмас, балки сифатининг бир хусусиятидир. Шоир шундай дейди: -419 419. Яъни: Янада оғирроқ ва янада кўпроқдир.