م ل ل

مِلَّة (миллат) тушунчаси айнан دِين (дин) атамаси кабидир. У Аллоҳ таолонинг пайғамбарлари орқали бандалари учун белгилаган ҳукмлар мажмуасидир. Одамлар бу ҳукмларга риоя қилиб, Унинг розилигига эришадилар.
Миллат билан дин ўртасидаги фарқ шуки, миллат тушунчаси фақат пайғамбаргагина нисбат берилиши мумкинлигидадир.
Аллоҳ буюради: فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ Иброҳимнинг миллатига эргашинглар (3/Оли Имрон 95), وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَآئِـي Ота-боболаримнинг миллатига эргашдим (12/Юсуф 38).
Миллат тушунчаси эса деярли ҳеч қачон Аллоҳга нисбат берилмайди. Пайғамбар умматига мансуб бўлган бирор кишига ҳам изофа қилинмайди. Фақат Шариат пешволаригагина нисбат берилиши мумкин; ҳар бирига эмас. Шунинг учун Аллоҳнинг дини, Зайднинг дини дейилгани каби, Аллоҳнинг миллати, менинг миллатим, Зайднинг миллати дейилмайди. Шунинг учун намоз, Аллоҳнинг миллатидир, ҳам дейилмайди.
مِلَّة сўзининг асли أَمْلَلْتُ اْلكِتَابَ [ёзувни, мактубни] китобни ёздим жумласидан келиб чиққандир. Аллоҳ буюради: وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ Зиммасида қарзи бўлган киши ҳам ёздирсин (2/Бақара 282); فَإن كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً أَوْ ضَعِيفاً أَوْ لاَ يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ Агар қарздор ақли норасо ёки ожиз, ёхуд ёздира олмайдиган ҳолатда бўлса, унинг вакили тўғри қилиб ёздирсин (2/Бақара 282).
مِلَّة Аллоҳ таоло белгилаган нарса ўлчов қилиб олиниб айтилган, дин эса уни адо этувчи киши асос қилиб олиниб айтилгандир. Зеро диннинг асл маъноси итоат этишдир. дейилади. . , дейилади. . Бу ерда мақсад Аллоҳ таолонинг зерикишини билдириш эмас, балки: сизлар зерикасизлар; Аллоҳ таоло эса ҳеч қачон зерикмайди, деганидир.