ل ب ن
Л-б-н
Биз билган сут маъносини англатувчи لَبَن сўзининг кўплиги أَلْبَان шаклидадир. Аллоҳ буюради: وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ таъми ўзгармайдиган сутдан анҳорлар, (49/Ҳужурот 15); نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ Сизларга қоринларидаги ем қолдиқлари билан қон орасидан сизиб чиқувчи, ичувчиларга ичими осон, холис бир сут ичирамиз (16/Наҳл 66).
Ёнида сути мўл бўлган кишига لاَبِنٌ дейилади. Феъл сифатида لَبِنْتُهُ бир кишига сут ичиришдир. فَرَسٌ مَلْبُونٌ сут берадиган от маъносини англатади. Бир кишининг сути кўпайганда أَلْبَنَ فُلاَنٌ дейилади. Сути кўп бўлган киши таърифланганда فَهُوَ مُلْبِنٌ дейилади. Худди шунингдек أَلْبَنَتِ النَّاقَةُ فَهِيَ مُلْبِنٌ урғочи Туянинг сути кўпайди, у сути кўпайган бир туядир, дейилади. Бу сутнинг кўпайиши туғилишдан ҳам бўлиши мумкин, сути елинида қолдирилиши орқали кўпайиши тарзида ҳам бўлиши мумкин.
مِلْبَن эса сут қуйиладиган идиш маъносидадир. أَخُوهُ بِلِبَانِ أُمِّهِ Онасининг сути билан биродаридир: [Эмикдошидир]. Дейиладики: Бу мақолни أَخُوهُ بِلَبَنِ أُمِّهِ шаклида айтиш тўғри бўлмайди. Зеро, бу ибора ҳайвонларнинг соғилган сути маъносини англатади. Яъни, арабларнинг бундай деганига дуч келинмаган. Бу маънога яқин ҳолда كَمْ لِبْنُ غَنَمِكَ Қўйларингнинг нечтаси сут беряпти? яъни, нечтаси соғиляпти, дейилади.
لُبَان сўзи эса кўкрак деганидир. لُبَانَة сўзининг асли эса сутга бўлган эҳтиёждир. Кейинроқ эса ҳар турдаги эҳтиёж учун ишлатиладиган бўлиб қолган.
Бирлиги لَبِنَة шаклида бўлиб, ўзи билан бино қуриладиган кесак (ғишт) маъносидаги эса, бу билан ҳеч алоқаси йўқдир. Бу маънода ишлатиладиган феъл шаклидадир. эса, кесак ясайдиган устадир (ишчидир).
Ёнида сути мўл бўлган кишига لاَبِنٌ дейилади. Феъл сифатида لَبِنْتُهُ бир кишига сут ичиришдир. فَرَسٌ مَلْبُونٌ сут берадиган от маъносини англатади. Бир кишининг сути кўпайганда أَلْبَنَ فُلاَنٌ дейилади. Сути кўп бўлган киши таърифланганда فَهُوَ مُلْبِنٌ дейилади. Худди шунингдек أَلْبَنَتِ النَّاقَةُ فَهِيَ مُلْبِنٌ урғочи Туянинг сути кўпайди, у сути кўпайган бир туядир, дейилади. Бу сутнинг кўпайиши туғилишдан ҳам бўлиши мумкин, сути елинида қолдирилиши орқали кўпайиши тарзида ҳам бўлиши мумкин.
مِلْبَن эса сут қуйиладиган идиш маъносидадир. أَخُوهُ بِلِبَانِ أُمِّهِ Онасининг сути билан биродаридир: [Эмикдошидир]. Дейиладики: Бу мақолни أَخُوهُ بِلَبَنِ أُمِّهِ шаклида айтиш тўғри бўлмайди. Зеро, бу ибора ҳайвонларнинг соғилган сути маъносини англатади. Яъни, арабларнинг бундай деганига дуч келинмаган. Бу маънога яқин ҳолда كَمْ لِبْنُ غَنَمِكَ Қўйларингнинг нечтаси сут беряпти? яъни, нечтаси соғиляпти, дейилади.
لُبَان сўзи эса кўкрак деганидир. لُبَانَة сўзининг асли эса сутга бўлган эҳтиёждир. Кейинроқ эса ҳар турдаги эҳтиёж учун ишлатиладиган бўлиб қолган.
Бирлиги لَبِنَة шаклида бўлиб, ўзи билан бино қуриладиган кесак (ғишт) маъносидаги эса, бу билан ҳеч алоқаси йўқдир. Бу маънода ишлатиладиган феъл шаклидадир. эса, кесак ясайдиган устадир (ишчидир).