و ز ن
В-з-н
وَزْن : сўзи бир нарсанинг қийматини, оғирлигини билишдир. Бу маънода феъл сифатида وَزَنْتُهُ وَزْنًا Уни бир йўсинда тортдим, дейилади. Унинг бир масдари эса زِنَةً шаклидадир. Халқ назарида маълум бўлган оғирлик эса, адолат ва қантар билан ўлчанадиган нарсадир.
Аллоҳ таолонинг: وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ Ҳамда тўғри тарози билан тортинглар (26/Шуъаро 182) ва وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ Вазнни адолат билан барпо қилинг, (55/Ар-Роҳман 9) сўзларида эса, инсон қилган ва айтган ҳар бир нарсасида адолатга риоя қилиши лозимлигига ишора бордир.
Аллоҳ таолонинг: فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا қиёмат кунида уларга ҳеч қандай вазн қоим қилмаймиз (18/Каҳф 105) сўзи ҳам [бунга риоя қилмайдиганлар ҳақидадир]. وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ у ерда ҳикмат билан ўлчанган ҳар бир нарсадан наботот ундириб чиқардик (15/Ҳижр 19). Баъзилар: булар олтин ва кумуш каби маъданлардир, дейди. Баъзилар эса: бу Аллоҳ таоло яратган ҳар бир нарсага ишора қилади ва уларнинг мутаносиб тарзда яратилганини кўрсатади, дейдилар. Худди мана бу оятдаги каби: إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ Албатта, Биз ҳар бир нарсани бир ўлчов билан яратдик (54/Қамар 49).
Аллоҳ таолонинг وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ Ўша куни тарози ҳақдир. Кимнинг тарозилари оғир келса, ана ўшалар нажот топувчилардир (7/Аъроф 8) сўзи эса, инсонлар ҳисобга тортилаётганда адолатга риоя қилинишига ишорадир. Дарҳақиқат, буюради: وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ Биз қиёмат куни учун адолатли тарозилар қўямиз; (21/Анбиё 47).
Аллоҳ таоло бир неча ўринда مِيزَان тушунчасини бирлик шаклида ишлатган, бунда ҳисоб қилувчининг бирлиги эътиборга олинган. Кўплик шаклида ишлатган ўринларида эса, ҳисоб қилинувчиларнинг кўплиги асос қилиб олинган.
Бу маънода وَزَنْتُ لِفُلاَنٍ وَوَزَنْتُهُ كَذَا дейилади.
Аллоҳ буюради: وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ Ўзлари бошқаларга бирор нарса ўлчаб ёки тортиб берган вақтларида камайтириб ўлчайдилар ва тортадилар (83/Мутоффифун 3).
قَامَ مِيزَانُ النَّهَارِ ибораси эса, кун ярим бўлди, маъносини англатади.
Аллоҳ таолонинг: وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ Ҳамда тўғри тарози билан тортинглар (26/Шуъаро 182) ва وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ Вазнни адолат билан барпо қилинг, (55/Ар-Роҳман 9) сўзларида эса, инсон қилган ва айтган ҳар бир нарсасида адолатга риоя қилиши лозимлигига ишора бордир.
Аллоҳ таолонинг: فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا қиёмат кунида уларга ҳеч қандай вазн қоим қилмаймиз (18/Каҳф 105) сўзи ҳам [бунга риоя қилмайдиганлар ҳақидадир]. وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ у ерда ҳикмат билан ўлчанган ҳар бир нарсадан наботот ундириб чиқардик (15/Ҳижр 19). Баъзилар: булар олтин ва кумуш каби маъданлардир, дейди. Баъзилар эса: бу Аллоҳ таоло яратган ҳар бир нарсага ишора қилади ва уларнинг мутаносиб тарзда яратилганини кўрсатади, дейдилар. Худди мана бу оятдаги каби: إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ Албатта, Биз ҳар бир нарсани бир ўлчов билан яратдик (54/Қамар 49).
Аллоҳ таолонинг وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ Ўша куни тарози ҳақдир. Кимнинг тарозилари оғир келса, ана ўшалар нажот топувчилардир (7/Аъроф 8) сўзи эса, инсонлар ҳисобга тортилаётганда адолатга риоя қилинишига ишорадир. Дарҳақиқат, буюради: وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ Биз қиёмат куни учун адолатли тарозилар қўямиз; (21/Анбиё 47).
Аллоҳ таоло бир неча ўринда مِيزَان тушунчасини бирлик шаклида ишлатган, бунда ҳисоб қилувчининг бирлиги эътиборга олинган. Кўплик шаклида ишлатган ўринларида эса, ҳисоб қилинувчиларнинг кўплиги асос қилиб олинган.
Бу маънода وَزَنْتُ لِفُلاَنٍ وَوَزَنْتُهُ كَذَا дейилади.
Аллоҳ буюради: وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ Ўзлари бошқаларга бирор нарса ўлчаб ёки тортиб берган вақтларида камайтириб ўлчайдилар ва тортадилар (83/Мутоффифун 3).
قَامَ مِيزَانُ النَّهَارِ ибораси эса, кун ярим бўлди, маъносини англатади.