و ف ي

وَافِي : Тўкис, тўла мувофиқ, бенуқсон равишда тамом бўлган нарса, деганидир. Шу маънода دِرْهَمٌ وَافٍ етарли пул, كَيْلٌ وَافٍ етарли ўлчов, أَوْفَيْتُ اْلكَيْلَ وَاْلوَزْنَ ўлчов ва тортишни тўкис қилдим, деганидир.
Аллоҳ таоло бу борада шундай буюради: وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ Ўлчаган пайтингизда тўлиқ ўлчанг ва тўғри тарозида тортинг (17/Исро 35) деган сўзида турган ва уни ҳеч қандай бузмайдиган киши ҳақида وَفَى بِعَهْدِهِ يَفِي وَفَاءً وأَوْفَى дейилади. Бунинг зид маъноси алдамоқ маъносини англатувчи غَدْر сўзи бўлиб, танг вақтда дўстини тарк этмоқ маъносини билдиради. Қуръони Каримда кўпинча أَوْفَى шаклида ишлатилган.
Аллоҳ таоло бу маънода шундай буюради: وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ ва Менга берган аҳдга вафо қилинглар, шунда Мен ҳам сизга берган аҳдга вафо қилай ва фақат Мендангина қўрқинглар! (2/Бақара 40); وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ Аҳдлашганингизда эса Аллоҳнинг аҳдига вафо қилинглар (16/Наҳл 91); بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ Ҳа, ким аҳдига вафо қилса ва тақводор бўлса, шубҳасиз, Аллоҳ тақводорларни севади (3/Оли Имрон 76).
Яна буюради: وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا Аҳдлашган пайтларида аҳдларига вафо (2/Бақара 177); (9/Тавба 111). (53/Нажм 37) деган сўзи эса, Иброҳим алайҳиссаломнинг ҳар доим аҳдида турганини, ундан талаб қилинган ҳар бир ишда қўлидан келганини қилганини ифодалайди. (9/Тавба 111) оятида бунга ишора қилинган. Масалан, у молини инфоқ йўли билан Унинг йўлида сарф қилган. Жонидан ҳам қимматлироқ бўлган боласини Унинг учун қурбон қилишга уринган. (2/Бақара 124). (39/Зумар 10). (8/Анфол 60); (24/Нур 39). (16/Наҳл 28); (10/Юнус 46); ! (12/Юсуф 101). (3/Оли Имрон 55).