Сура A'rof

Robbingizdan sizlarga nozil boʻlgan Qurʼonga ergashinglar va undan boshqa behuda doʻstlarga ergashmanglar. Juda ham oz oʻgit olyapsizlar.

Qanchadan-qancha shahar va qishloq aholisini halok qildik. Ularga azobimiz tun kechasi yoki kunduz kuni orom olayotganlarida birdan kelib qoldi.

Ularga azobimiz kelgan chog‘da iltijolari: “Albatta, biz oʻzimiz zolimlardan boʻlgan edik”, – deyishdan iborat boʻlgan.

Oʻsha qiyomat kuni amallaringizni tortadigan oʻlchov tarozisi haqdir. Kimning tarozilari og‘ir bossa, ana oʻshalar najot topuvchilardir.

Agarda kimning tarozilari yengil kelsa, ana ular oyatlarimizga iymon keltirmay zulm qilganlari uchun oʻzlariga ziyon qilgan kimsalardir.

Albatta, Biz sizlarni Yer yuziga joylashtirdik va tirikchilik manbalarini hozir qildik. Lekin juda ozchilik shukr qilyapsizlar.

Albatta, biz sizlarni yoʻqdan bor qilib yaratdik keyin mukammal shaklda surat berdik. Soʻngra farishtalarga qarata: “Odamga sajda qilinglar”, – dedik. Hammasi sajda qildilar, faqat iblis kibrlanib sajda qiluvchilardan boʻlmadi.

Alloh: “Senga buyurganimda sajda qilishingga nima toʻsqinlik qildi?” – deb soʻradi. Shayton esa: “Men undan yaxshiroqman, chunki meni olovdan yaratgansan uni esa loydan yaratgansan”, – deb aytdi.

Shunda Alloh: “Unday boʻlsa, sen darhol bu yerdan pastga tush. Bu yerda takabburlik qilish sen uchun emasdir. Tamom chiqib ket, shubhasiz, sen pastga urilganlardansan”, – dedi.

Keyin ularni old va orqa taraflaridan, oʻng va chap tomonlaridan chalg‘itish uchun suqilib kelaman. Oqibatda ularning koʻpchiligini shukr qiluvchi bandalar qatorida topmaysan.

Alloh unga: “U yerdan xor boʻlgan va haydalgan holda chiqib ket. U odamlardan kim senga ergashsa, albatta, jahannamni sizlardan barchangiz bilan toʻldiraman”, – dedi.

Ey Odam, endi sen va jufting Havvo jannatga joylashinglar va u neʼmatlardan xohlagan joyingizdan bemalol tanovul qilaveringlar. Faqat mana bu daraxtga yaqinlashib, undan yeb qoʻymanglar, aks holda, nafsingizga zulm qilganlardan boʻlib qolasizlar.

Soʻngra shayton ularning berkitilgan avratlarini ochib yuborish uchun ikkoviga vasvasa qilib: “Robbingiz sizlarni farishtalarga aylanib qolmasligingiz yoki jannatda abadiy qolib ketmasligingiz uchun sizlarga bu daraxtdan yeyishni man qilgan”, – dedi.

Shunday qilib, shayton ularni aldov bilan chuv tushirdi. Mazkur daraxtning mevasidan totib koʻrishgach, ularning avrat yerlari koʻrinib ochilib qoldi va uyalganlaridan oʻzlarini jannatning barglari bilan toʻsa boshladilar. Shunda Robbilari ularga: “Sizlarga bu daraxt mevasidan yeyishni taqiqlamaganmidim? Hamda shayton, albatta, ikkovingizga aniq dushmandir demaganmidim?” – deb nido qildi.

Odam va Havvo: “Ey Robbimiz, oʻzimizga jabr qildik. Agarda bizlarni kechirmasang va bizga rahm qilmasang, shubhasiz, biz ziyon koʻruvchilardan boʻlib qolamiz”, – dedilar.

Keyin Alloh: “Endi bir-biringizga dushman boʻlgan holda jannatdan pastga tushinglar. Yer yuzida siz uchun ajalingiz kelguncha maʼlum bir vaqtgacha qarorgoh, hayot va manfaat bordir”, – deb aytdi.

Ey Odam bolalari, sizlarga ham uyat yerlaringizni berkitadigan libos va chiroyli koʻrinish uchun kiyadigan ziynat kiyimini tushirdik. Biroq eng yaxshi libos bu taqvo libosidir. Bular Allohning moʻʼjizalaridandir, shoyad, undan oʻgit olsangizlar.

Ey Odam bolalari, shayton ota-onangizning avratlarini oʻzlariga koʻrsatib sharmanda qilish uchun ularning liboslarini yechib, jannatdan chiqarganidek, sizlarni ham aldab, fitna qilmasin. Chunki u va uning tarafdorlari sizlar ularni koʻrmaydigan jihatdan koʻrib turadi. Biz shaytonlarni iymon keltirmagan kimsalar uchun doʻst qilib qoʻydik.

Mushriklar biror buzuq ish qilsalar: “Ota-bobolarimizni shu ishlarni qilgan holda topganmiz. Ularni bizga Alloh buyurgan”, – deydilar. Ey Rasulim, ularga: “Alloh aslo bunday buzuq ishlarga buyurmaydi. Alloh shaʼniga oʻzingiz bilmagan narsalarni aytasizlarmi?” – deb ayting.

Ey Rasulim, ularga: “Robbim adolatga buyurgan. Har sajda qilinadigan joyda yuzingizni qiblaga toʻg‘irlanglar. U Zotning diniga ibodatingizda xolislardan boʻlib duo qilinglar. Sizlarni avval qanday yaratgan boʻlsa, yana oʻsha holga qaytasizlar.

U bir toifani toʻg‘ri yoʻlga boshladi va yana bir boshqa toifaga esa yoʻldan adashish hukmi haq boʻlib chiqdi. Chunki ular Allohni qoʻyib shaytonlarni oʻzlariga doʻst deb olgan edilar. Hamda oʻzlarini goʻyo toʻg‘ri yoʻlni topgan kimsalar deb hisoblar edilar.

Ey Odam bolalari, har sajda qilinadigan makon va zamonda ziynatli liboslaringizni olinglar. Hamda yeb-ichinglar, ammo isrof qilmanglar. Chunki U isrof qiluvchilarni sevmaydi.

Ey Muhammad, ularga: “Allohning bandalari uchun chiqargan ziynatni va pokiza rizqlarni kim haromga chiqardi?” – deb ayting. Yana ularga: “Ular bu dunyo hayotida iymon keltirgan kimsalar va boshqalar uchundir, qiyomat kunida esa moʻminlarga xosdir”, – deb ayting. Shunday qilib, biladigan qavmlar uchun oyatlarni batafsil bayon qilib bermoqdamiz.

Ey Rasulim, ularga: “Robbim menga faqat buzuq ishlarning ochiqchasi va yashirinchasini, gunoh ishlarni, nohaq ravishda haddan oshishni, sherik ekanligiga doir unda hech qanday hujjat tushirmagan narsalarni Allohga sherik qilishingizni va Allohning shaʼniga nisbatan oʻzingiz bilmagan narsalarni aytishlaringizni harom qildi”, – deb ayting.

Har bir ummat uchun belgilangan bir ajal bordir. Qachonki, ularning ajali kelsa, uni bir soat kechga ham oldinga ham sura olmaydilar.

Ey Odam bolalari! Agar oʻz orangizdan oyatlarimni sizlarga aytib beradigan payg‘ambarlar kelganda kimki Allohdan qoʻrqsa, oʻzini tuzatsa, ularga oxiratda hech qanday xavfu xatar yoʻq va ular g‘am-tashvish ham chekmaydilar.

Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va ulardan yuz oʻgirib takabburlik qilgan kimsalar esa doʻzax egalaridir. Ular u yerda mangu qoluvchidirlar.

Allohning shaʼniga yolg‘on toʻqigan yoki Uning oyatlarini yolg‘onga chiqargan odamdan ham zolimroq kimsa bormi? Ularga oʻzlari uchun yozib qoʻyilgan kitobdagi nasibalari yetib keladi. Oqibatda farishtalarimiz ularga kelib jonlarini olayotganda: “Allohni qoʻyib, iltijo qilayotgan narsalaringiz qaerda?” – deydilar. Ular: “Bizdan yoʻqolib qoldilar”, – deydilar. Shunday qilib, kofir boʻlganliklari toʻg‘risida oʻzlariga qarshi guvohlik beradilar.

Alloh ularga: “Sizlardan oldin oʻtgan jin va insonlardan iborat ummatlar orasida doʻzaxga kiringlar”, – deb aytadi. Har bir ummat doʻzaxga kirganda, dindosh birodarini laʼnatlaydi. Qachonki u yerda barchalari topishishgach, keyingi ummatlar avvalgilari uchun: “Ey Robbimiz, hov anavilar bizlarni yoʻldan adashtirgan edilar, endi ularga doʻzax azobini bir necha barobar bergin”, – deydilar. Shunda Alloh: “Har biringiz uchun bir necha barobar azob beriladi, lekin sizlar buni bilmaysizlar”, – deydi.

Avvalgilari keyingilariga qarata: “Sizlarning bizlardan ortiq joyingiz yoʻq. Qilgan ishlaringizga yarasha azob totaveringlar”, – deydilar.

Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va ulardan yuz oʻgirib takabburlik qilgan kimsalar uchun samo eshiklari ochilmaydi. Toki tuya igna teshigiga kirmaguncha jannatga kira olmaydilar. Biz gunohkorlarni ana shunday jazolaymiz.

Ularga taglarida jahannam oʻtidan toʻshaklar va ustilarida yopinchiqlar boʻladi. Biz zolimlarni ana shunday jazolaymiz.

Iymon keltirgan va yaxshi amallarni qilgan kimsalarni hech qaysi bir jonga kuchi yetmaydigan narsani taklif qilmaymiz. Ana ular jannat egalaridir va u yerda abadiy qoluvchilardir.

Jannat ahllarining dillaridan gina-kuduratlarni olib tashlaymiz. Ularning taglaridan anhorlar oqib turadi. Ular: “Bizlarni bu neʼmatlarga boshlagan Allohga hamdlar boʻlsin. Agar Alloh bizni bularga boshlamaganida, biz yoʻlimizni topa olmas edik. Robbimizning elchilari haqiqatni keltirgan ekanlar. Mana bu sizlarga qilgan yaxshi amallaringiz uchun meros qilib berilgan jannat deb, nido qilinadi.

Jannat ahli doʻzax ahliga qarata: “Robbimiz bizlarga nima vaʼda qilgan boʻlsa, uni chindan ham topdik. Sizlar ham Robbingiz vaʼda qilgan narsaning haqiqat ekanini topdinglarmi?” – deb nido qiladilar. Doʻzax ahli esa: “Ha, toptik”, – deydilar. Keyin oralaridan nido qiluvchi farishta jar solib: “Zolimlarga Allohning laʼnati boʻlsin”, – deydi.

Chunki ular dunyoda Allohning yoʻlidan toʻsadigan, haq yoʻlda egrilik istaydigan va oxiratga kufr keltiradigan kimsalar edilar.

Jannat va jahannam ahllari oʻrtasida bir toʻsiq bordir. Undagi Aʼrof tepasida barcha jannat va jahannam ahllarining siymolaridan tanib oladigan kishilar bordir. Ular jannat ahllariga: “Sizlarga salom boʻlsin”, – deb nido qiladilar. Ular jannatga kirishni qattiq orzu qiladilar, biroq unga kirolmay turadilar.

Agar koʻzlari doʻzax egalari tomoniga burilsa: “Ey Robbimiz, bizlarni zolim qavmlar bilan birga qilmagin”, – deb aytadilar.

Aʼrof ahli siymolaridan tanigan kishilarga qarata: “Sizlarni dunyoda toʻplagan boyliklaringiz va takabburlik qilganlaringiz foyda bermadi”, – deb nido qiladilar.

Yana ular: “Ularga Allohning rahmati yetib kelmaydi deya ont ichganlaringiz anavi bechora musulmonlarmi?” – deb aytadilar. Shundan keyin arosatda qolganlarga: “Jannatga kiringlar, endi sizlarga hech qanday xavfu xatar yoʻq va sizlar g‘am-tashvish ham chekmaysizlar”, – deyiladi.

Doʻzax ahli jannat ahliga qarata: “Bizning ustimizga suv yoki Alloh sizlarga rizq qilib bergan narsalaridan bizlarga ham yog‘diringlar”, – deb nido qiladi. Ular esa: “Alloh kofirlarga bu ikkisini ham harom qilgandir”, – deb aytadilar.

Ular dinlarini bekorchi narsa va oʻyin-kulgu qilib olgan hamda ularni oʻtkinchi dunyo hayoti aldab qoʻygan kimsalardir. Demak, bugun ular bu kunga roʻbaroʻ kelishni unutganlari va oyatlarimizni inkor qilganlari uchun biz ham ularni unutamiz.