غ ف ر
Ғ-ф-р
غَفْر : Бир нарсага уни кирдан сақловчи либос кийгизишдир. Шу маънодан келиб чиқиб шундай дейилади: اِغْفِرْ ثَوْبَكَ فِي الْوِعَاءِ : Кийимингни идиш ичига қўй; اُصْبُغْ ثَوْبَكَ فَإِنَّهُ أَغْفَرُ لِلْوَسَخِ : Кийимингни бўя! Чунки у кирдан яхшироқ сақлайди.
Аллоҳдан бўлган غُفْرَان ва مَغْفِرَة ; Аллоҳнинг Ўз бандасини азобдан сақлашидир. غُفْرَانَكَ رَبَّنَا : Роббимиз! Мағфиратингни сўраймиз (2/Бақара 285); وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ : Роббингизнинг мағфиратига шошилинглар (3/Оли Имрон 133); وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ : Гуноҳларни Аллоҳдан ўзга ким кечира олади? (3/Оли Имрон 135).
Баъзан эса киши бирор нарсадан ичдан эмас, балки зоҳиран четланганда; غَفَرَ لَهُ : Уни кечирди, дейилади. Шу оят ҳам бу маънодадир: قُلْ لِلَّذِينَ آَمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ : Иймон келтирганларга айт: Аллоҳнинг (жазо) кунлари келишидан умид қилмайдиган кимсаларни кечириб юбораверсинлар (45/Жосия 14).
اِسْتِغْفَار : Сўз ва феъл билан мағфират талаб қилишдир. فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا : Дедим: Роббингиздан мағфират сўранглар; албатта, У ўта кечирувчидир; (71/Нуҳ 10) оятида сўз юритилганлар, Аллоҳдан фақат тил билангина эмас, балки ҳам тил, ҳам феъл билан мағфират сўрашга буюрилганлар.
Шундай дейилган: феъл билан эмас, фақат сўз билан мағфират сўраш — ёлғончиларнинг ишидир. Мана шу оятнинг маъноси ҳам шудир: ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ : Менга дуо қилинглар, дуоларингизни ижобат қиламан (40/Ғофир 60).
اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ : Сен, хоҳ улар учун мағфират сўра ёки хоҳ улар учун мағфират сўрама. Улар учун етмиш бора мағфират сўрасанг ҳам, Аллоҳ уларни асло кечирмайди (9/Тавба 80); وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آَمَنُوا : Иймон келтирганлар учун мағфират сўрайдилар (40/Ғофир 7).
غَافِر ва غَفُور ; Аллоҳнинг сифатларидир: غَافِرِ الذَّنْبِ : Гуноҳни кечирувчи (40/Ғофир 3); إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ : Ҳеч шубҳа йўқ, Аллоҳ кечирувчидир, шукрни қабул қилувчидир (35/Фотир 30); إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ : Шубҳасиз, Аллоҳ кечирувчидир, раҳмлидир (39/Зумар 53).
غَفِيرَة сўзи ҳам غُفْرَان маъносидадир. Шу оятлар бу маънодадир: رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ : Эй Роббим; мени, онамни, отамни, мўмин ҳолда уйимга кирган кишини, мўмин эркакларни ва мўмина аёлларни мағфират қил (71/Нуҳ 28); وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ : Қиёмат куни хатойимни мағфират қилишидан умид қилганим ҳам Удир (26/Шуъаро 82); وَاغْفِرْ لَنَا : Бизни мағфират қил (2/Бақара 286).
Шундай дейилган: اِغْفِرُوا هَذَا اْلأَمْرَ بِغُفْرَتِهِ : Яъни, бу ишни у ёпилиши лозим бўлган нарса билан ёпинглар. مِغْفَر : Темир бош кийим/дубулға. غِفَارَة : Бошдаги мойнинг унга юқмаслиги учун бош рўмолини ёпадиган мато; ёй жези ўралган тери бўлаги ва бир булут устидаги булут маъноларини англатади.
Аллоҳдан бўлган غُفْرَان ва مَغْفِرَة ; Аллоҳнинг Ўз бандасини азобдан сақлашидир. غُفْرَانَكَ رَبَّنَا : Роббимиз! Мағфиратингни сўраймиз (2/Бақара 285); وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ : Роббингизнинг мағфиратига шошилинглар (3/Оли Имрон 133); وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ : Гуноҳларни Аллоҳдан ўзга ким кечира олади? (3/Оли Имрон 135).
Баъзан эса киши бирор нарсадан ичдан эмас, балки зоҳиран четланганда; غَفَرَ لَهُ : Уни кечирди, дейилади. Шу оят ҳам бу маънодадир: قُلْ لِلَّذِينَ آَمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ : Иймон келтирганларга айт: Аллоҳнинг (жазо) кунлари келишидан умид қилмайдиган кимсаларни кечириб юбораверсинлар (45/Жосия 14).
اِسْتِغْفَار : Сўз ва феъл билан мағфират талаб қилишдир. فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا : Дедим: Роббингиздан мағфират сўранглар; албатта, У ўта кечирувчидир; (71/Нуҳ 10) оятида сўз юритилганлар, Аллоҳдан фақат тил билангина эмас, балки ҳам тил, ҳам феъл билан мағфират сўрашга буюрилганлар.
Шундай дейилган: феъл билан эмас, фақат сўз билан мағфират сўраш — ёлғончиларнинг ишидир. Мана шу оятнинг маъноси ҳам шудир: ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ : Менга дуо қилинглар, дуоларингизни ижобат қиламан (40/Ғофир 60).
اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ : Сен, хоҳ улар учун мағфират сўра ёки хоҳ улар учун мағфират сўрама. Улар учун етмиш бора мағфират сўрасанг ҳам, Аллоҳ уларни асло кечирмайди (9/Тавба 80); وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آَمَنُوا : Иймон келтирганлар учун мағфират сўрайдилар (40/Ғофир 7).
غَافِر ва غَفُور ; Аллоҳнинг сифатларидир: غَافِرِ الذَّنْبِ : Гуноҳни кечирувчи (40/Ғофир 3); إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ : Ҳеч шубҳа йўқ, Аллоҳ кечирувчидир, шукрни қабул қилувчидир (35/Фотир 30); إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ : Шубҳасиз, Аллоҳ кечирувчидир, раҳмлидир (39/Зумар 53).
غَفِيرَة сўзи ҳам غُفْرَان маъносидадир. Шу оятлар бу маънодадир: رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ : Эй Роббим; мени, онамни, отамни, мўмин ҳолда уйимга кирган кишини, мўмин эркакларни ва мўмина аёлларни мағфират қил (71/Нуҳ 28); وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ : Қиёмат куни хатойимни мағфират қилишидан умид қилганим ҳам Удир (26/Шуъаро 82); وَاغْفِرْ لَنَا : Бизни мағфират қил (2/Бақара 286).
Шундай дейилган: اِغْفِرُوا هَذَا اْلأَمْرَ بِغُفْرَتِهِ : Яъни, бу ишни у ёпилиши лозим бўлган нарса билан ёпинглар. مِغْفَر : Темир бош кийим/дубулға. غِفَارَة : Бошдаги мойнинг унга юқмаслиги учун бош рўмолини ёпадиган мато; ёй жези ўралган тери бўлаги ва бир булут устидаги булут маъноларини англатади.