ك ت م
К-т-м
كِتْمَان : калимани, сўзни яшириш, беркитишдир. Бу маънода كَتَمْتُهُ كَتْمًا وكِتْمَانًا фалон нарсани яширдим, дейилади. Аллоҳ таоло буюради:
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ Аллоҳ шоҳидлик берган бир ҳақиқатни била туриб яширгандан ҳам золимроқ ким бўлиши мумкин? (2/Бақара 140), وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ Шундай бўлса-да, улардан бир гуруҳи ҳақни била туриб яширадилар (2/Бақара 146); وَلاَ تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ва шоҳидликни ҳам яширманг (2/Бақара 283); يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ Эй аҳли китоб! Нега ҳақни ботилга аралаштириб, била туриб ҳақиқатни яширмоқдасиз? (3/Оли Имрон 71).
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ Улар ҳам ҳасад қилиб, бахиллик қиладилар, ҳам ҳаммани бахилликка ундайдилар ва Аллоҳ уларга Ўз фазлидан берган неъматни яширадилар (4/Нисо 37), оятда келган фазилатни яшириш, неъматга нисбатан ношукрлик қилишдир. Унинг кетидан дарҳол шундай дейилади: وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا Биз кофирларга хор қилувчи азобни тайёрлаб қўйганмиз.
وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яшира олмайдилар (4/Нисо 42) деган сўзга келсак, Ибн Аббос айтади: Мушриклар қиёмат кунида, фақат мушрик бўлмаганларгина жаннатга кира олишларини кўрганларида: وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ Роббимиз, Аллоҳга қасам ичамизки, биз мушриклардан эмас эдик (6/Анъом 23) дейдилар. Лекин уларнинг ўз қўл-оёқлари ўзларига қарши гувоҳлик берадилар. Ана ўшанда улар Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яширмаган бўлишни чин дилдан орзу қиладилар.
Ҳасан Басрий эса айтади: Мушриклар қиёматда турли ҳолатларга дуч келадилар. Уларнинг баъзиларида яширадилар, баъзиларида эса, яшира олмайдилар.
Баъзилари эса, وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яшира олмайдилар (4/Нисо 42) оятини, уларнинг қўл-оёқлари гапиртирилгани сабабли ҳеч нарсани яшира олмайдилар, деб изоҳлаганлар.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ Аллоҳ шоҳидлик берган бир ҳақиқатни била туриб яширгандан ҳам золимроқ ким бўлиши мумкин? (2/Бақара 140), وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ Шундай бўлса-да, улардан бир гуруҳи ҳақни била туриб яширадилар (2/Бақара 146); وَلاَ تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ва шоҳидликни ҳам яширманг (2/Бақара 283); يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ Эй аҳли китоб! Нега ҳақни ботилга аралаштириб, била туриб ҳақиқатни яширмоқдасиз? (3/Оли Имрон 71).
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ Улар ҳам ҳасад қилиб, бахиллик қиладилар, ҳам ҳаммани бахилликка ундайдилар ва Аллоҳ уларга Ўз фазлидан берган неъматни яширадилар (4/Нисо 37), оятда келган фазилатни яшириш, неъматга нисбатан ношукрлик қилишдир. Унинг кетидан дарҳол шундай дейилади: وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا Биз кофирларга хор қилувчи азобни тайёрлаб қўйганмиз.
وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яшира олмайдилар (4/Нисо 42) деган сўзга келсак, Ибн Аббос айтади: Мушриклар қиёмат кунида, фақат мушрик бўлмаганларгина жаннатга кира олишларини кўрганларида: وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ Роббимиз, Аллоҳга қасам ичамизки, биз мушриклардан эмас эдик (6/Анъом 23) дейдилар. Лекин уларнинг ўз қўл-оёқлари ўзларига қарши гувоҳлик берадилар. Ана ўшанда улар Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яширмаган бўлишни чин дилдан орзу қиладилар.
Ҳасан Басрий эса айтади: Мушриклар қиёматда турли ҳолатларга дуч келадилар. Уларнинг баъзиларида яширадилар, баъзиларида эса, яшира олмайдилар.
Баъзилари эса, وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا Аллоҳдан ҳеч бир сўзни яшира олмайдилар (4/Нисо 42) оятини, уларнинг қўл-оёқлари гапиртирилгани сабабли ҳеч нарсани яшира олмайдилар, деб изоҳлаганлар.